ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ମୃଗମାନେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୟାଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ରାମ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“ହେ ମହାବଳୀ, ଏହି ସମୟରେ ସେ ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଙ୍କ ଭଲ ହେଉ। ଯେମିତି ଏକ ଦାନବ ମୃଗର ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଦୂରକୁ ଆଣି ନେଲା, ତାଙ୍କ ସହ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ତାକୁ ବଧ କରିପାରିଲି। ଏଠାରେ ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ମୋର ବାମ ଆଖି ଅଶାନ୍ତ ଭାବେ ଫଡ଼ିଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି—ସେ ବା ଅପହୃତ, ବା ମୃତ, ବା କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଜଣେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନର, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଏକାକୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ନ ଥିବା ସୀତା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିଲି, ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ମୋ ସହ ଥିଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ସୀତା କେଉଁଠି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?” ରାମ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି, ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ମୋ ସହ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଥିବା ସୀତା କେଉଁଠି? ସେ ନ ଥିଲେ, ମୁଁ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ସେ ଦେବକନ୍ୟା ସଦୃଶ ସୀତା କେଉଁଠି? ସେ ନ ଥିଲେ, ମୁଁ ଏ ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗର ଐଶ୍ୱର୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ ସୀତା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି? ମୋର ଏହି ବନବାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ କି?” ଏହି ଚିନ୍ତାରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଦି ସୀତା ମୃତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯିବ, ତେବେ କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେବେ କି? କୌଶଲ୍ୟା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହରାଇ, କୈକେୟୀଙ୍କ ସେବା କରିବେ କି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି? ଯଦି ସୀତା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବି; ନହେଲେ, ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଯଦି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରି, ସୀତା ହସି ମୋତେ କଥା କହିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କହ, ସୀତା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ? ସେ କି ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି? ସୀତା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଯୁବତୀ, ଦୁଃଖ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ସେ ମୋ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ କ୍ରୂର ଦାନବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ’ ବୋଲି ଡାକି, ତୁମକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମନେକରେ—ମୋ ସ୍ୱର ସଦୃଶ କିଛି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଥିଲି, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ସୀତା ତୁମକୁ ମୋପାଖକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ଏହି ଭଳି, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଦାନବମାନେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି। ଖରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ମାଂସାଶୀ ଦାନବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସୀତାକୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଏଉଁ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଏହି ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଲିଖାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ମନେହୁଏ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ। ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କରି, ଦୁଃଖିତ ମୁଖ, ତିବ୍ର ତରଳ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକାକୁଳ ହେଇ, ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକା ଦେଖିଲେ। ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତା ଚାଲିଥିବା ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଲେ, ଓ ଆଶ୍ରମ ଚିହ୍ନି, ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ଖଡ଼ା ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରାଘବ ଆଶ୍ରମରୁ ଫେରି, ଦୁଃଖ ଭରା କଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କାହିଁକି ସୀତାକୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସେ ଆମେ ଭରସା କରି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକା ରହିଥିଲେ। ତୁମେ ସୀତା ବିନା ଫେରିବାକୁ ଦେଖି, ମୋ ମନ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଛି। ମୋ ବାମ ଆଖି, ବାମ ବାହୁ ଓ ହୃଦୟ ଫଡ଼ିଉଛି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୂରରୁ ଦେଖୁଛି।” ଏହିପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ସୀତାକୁ ଛାଡ଼ି ଆସିନଥିଲି; ସେମାନେ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହି, ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି ଡାକି, ‘ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭରା ଡାକ୍ ଶୁଣି, ସୀତା ଆତ୍ମୀୟତାରେ ପୁନିପୁନି ମୋତେ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।’ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲି—‘ଏଠାରେ ଏମିତି କୌଣସି ଦାନବ ନାହିଁ, ଯିଏ ଭୟ ଦେଇପାରିବ। ଆପଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ, ଏପରି କିଛି କେବେ ଘଟିନାହିଁ।’ ଏଉଁ ମହାନ ରାମଙ୍କ ସ୍ୱର ଉପରେ ଦୂର୍ବୃତ୍ତ କିପରି ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବଞ୍ଚାଅ’ ବୋଲି ଡାକିପାରିବ? ଏହି ଡାକ୍ ଆସଲେ କିଏ ଏବଂ କେଉଁଠୁ? ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଦାନବଙ୍କ ଚାଳ, ଆପଣ ଏଥିରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକରେ କେହି ରାଘବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ ଏମିତି କେହି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବେ। ଆପଣ ଶାନ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଦୁଃଖ, ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଫେରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ତାଙ୍କ ଶୋକ ଓ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ପ୍ରେମ ଏହି ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ସର୍ଗାର ମୂଳ ଅନୁଭୂତି ହେଲା।