ରାମଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ମନରେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ସୀତା ବନରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକାର ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ବେଷଣ କରି ଆମେ କିଛି ଚିହ୍ନ ପାଇପାରିବୁ କି? ମୁଁ ଚାହେଁ ସେ ଏଉଁ ଅସୁବିଧାରେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ। ଚାରିପାଖରେ ମୃଗମାନେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୟାଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିଁଚିଆଉଛନ୍ତି—ମୁଁ ଆଶା କରେ ରାଜକୁମାରୀ ସୀତା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ରାକ୍ଷସ, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋତେ ଦୂରକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା; ଅନେକ ସଂଘର୍ଷ ପରେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲି। ଏଠାରେ ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାନନ୍ଦ; ମୋର ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ୁଛି, ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ନାହାନ୍ତି—କିମ୍ବା ଅପହୃତ, କିମ୍ବା ମୃତ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି।" ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଅଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମୟରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଆସିଥିଲ, ସେ ସମୟରେ ସୀତା କେଉଁଠି ଥିଲେ? ମୋ ପଛୁ ପଛି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଆସିଥିବା ସେଇ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି? ମୁଁ ଏଉଁ ଦୁଃଖରେ, ରାଜ୍ୟହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛି—ମୋ ସଂଘର୍ଷର ସାଥୀ ସେଇ ସୀତା କେଉଁଠି? ତାଙ୍କୁ ବିନା ମୁଁ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ସେଇ ଦେବକନ୍ୟା ସୀତା କେଉଁଠି? ବୈଦେହୀ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ ମୁଁ ଫେରିବି; କିନ୍ତୁ ସେ ନ ଥିଲେ, ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଯଦି ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଯିଏ ଓ ସୀତା ମୋତେ ସ୍ମିତ ମୁଖେ କିଛି କହିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଦେବି।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସମୟରେ ବୈଦେହୀ ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ଅନ୍ୟତର ହେବା ସମୟରେ କି ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଗଲେ? ବୈଦେହୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ, ଯୁବତୀ, ଦୁଃଖ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଅଭାବରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ। ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କ୍ରୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ମୋର ସ୍ବର କରି ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ତୁମକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସୀତା ମୋ ଭୟଭୀତ ସ୍ବର ଶୁଣି, ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଭୁଲ କରିଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନିଷ୍ଟ କରିଥିବେ। ଖରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରୂପେ ଦୟାହୀନ ହୋଇଯାଇଥିବେ। ମୁଁ ଏଉଁ ଦୁଃଖରେ ଏବେ କ’ଣ କରିବି? ଏହି ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା ବୋଧହୁଏ।" ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ମୁଁ ଶୁଷ୍କ, ଭୋକ ଓ ପିପାସାରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି, ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ। ସେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୀତା ଚାଲିଥିବା ଏଠି-ସେଠି ଖୋଜିଲେ, ଆଶ୍ରମ ଚିହ୍ନିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ କଣ୍ଟକ ଉଠିଗଲା, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଆଶ୍ରମରୁ ଫେରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସୀତାକୁ ଏକାକି ଛାଡ଼ି କିପରି ଆସିଗଲ? ସେ ମୋ ଉପରେ ଭରସା କରି, ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଏଉଁ ଅଜଣା ବନରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତୁମେ ମୈଥିଳୀ ବିନା ଫେରି ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଛି। ମୋର ବାମ ଆଖି, ବାହୁ, ଓ ହୃଦୟ ଫଡ଼ୁଛି, ଏହା ସୁଭ ସୂଚନା ନୁହେଁ।" ଏହିପରେ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଛାଡ଼ି ଆସିନାହିଁ; ସୀତାଙ୍କ କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମୁଁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଆସିଥିଲି। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି ଡାକିଥିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ବଡ଼ ଲୋକ ଗାଳି ଦେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ‘ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!’ ଶବ୍ଦ ମୋ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ତୁମର ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ମୋତେ ଆଗେ ଆଗେ ପଠାଇବାକୁ କହିଥିଲେ, ଲୁହା ଛାଡ଼ି ଭୟଭୀତ ହୋଇ। ସେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଚାଲିବାକୁ କହୁଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲି, ‘ମୁଁ କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ଦେଖୁନାହିଁ, କିଛି ଭୟ ନାହିଁ, ଏପରି କିଛି କଦାପି ଘଟିନାହିଁ।’ ଏପରି ଶୂରବୀର ଦ୍ୱାରା ‘ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ସୀତା’ ଭଳି ଅପମାନଜନକ ଶବ୍ଦ କିପରି ହେବ? ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରେ, ସେ ଏପରି କଥା କହିବେ କି? କିଏ ଏହିପରି ଭୟଭୀତ ଶବ୍ଦରେ, ମୋ ଭାଇଙ୍କ ସ୍ବର ଉପଯୋଗ କରି, ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ’ ବୋଲି ଡାକିଲା? ଏ ଭୟଭୀତ କ୍ରନ୍ଦନ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହିପରି କ୍ରୌର୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ କରନ୍ତି।" ଏଭଳି ଦୁଃଖ, ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ଓ ଆତ୍ମଗ୍ଲାନି ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ବେଷଣ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ।