ରାମ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ମାରୀଚକୁ ହତ୍ୟା କରିଲେ, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ସ୍ୱଯଂ ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁଠି ଆକାର ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ। ମାଇଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରାମ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଫେରିବାରେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ କ୍ରୂର ସ୍ୱରରେ ଶ୍ୟାଳ ହୁଏଲା। ସେଇ ଭୟାନକ, କେଶ ଉଠାଇଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାମ ଶଙ୍କା କରିଲେ, ଶ୍ୟାଳର ହୁଏଲା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। "ହାୟ, ଏହି ଶ୍ୟାଳର ହୁଏଲା ଦୁଷ୍ଟ ନିମିତ୍ତ ଲାଗୁଛି; ମନେ ହେଉଛି, ବୈଦେହୀ ନିରାପଦ ରହନ୍ତୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି ଦେଇନାହନ୍ତୁ।" "ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣିବେ, ଯାହା ମାରୀଚ ମୋର ସ୍ୱର ଅନୁକୃତି କରି ମୃଗ ରୂପରେ କରିଛି—" "ତେବେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମାଇଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯିବେ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି; ସୁନା ମୃଗ ହେଇ ମୋତେ ଆଶ୍ରମ ଠାରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।" "ମୋତେ ଦୂରେ ନେଇ ଗଲା ପରେ, ମାରୀଚ, ମୋର ବାଣରେ ଆହତ ହେଇ, 'ହାୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଗଲି!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ।" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣ ନିରାପଦ ରହନ୍ତୁ; ଜନସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେର ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରିଛି।" "ଆଜି ଅନେକ ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହିଭଳି ଭାବି, ରାମ ଶ୍ୟାଳର ହୁଏଲା ଶୁଣିଲେ।" "ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଫେରି, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଚିନ୍ତା କରିଲେ କିପରି ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲା।" "ରାଘବ, ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖ ଆସିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରି।" "ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ବାମ ପାଖରେ ରଖି, ସେମାନେ ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହି ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାଘବ ତ୍ୱରିତ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଲେ।" "ତାପରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ନିର୍ମଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଅତି ଦୂର ନୁହଁ।" "ସେ ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ଭାଇ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆସିବାରେ ଅଭିଯୋଗ କଲେ।" "ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୋର ଜଙ୍ଗଲରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଇ, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଧରିଲେ।" "ସେ ମିଶ୍ର ମଧୁର ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ, ବେଦନାରେ ଭରି, କହିଲେ: 'ଆହ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଇଛ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ।'" "'ତୁମେ ମୃଦୁ ହୃଦୟ ହେଲେ, ମାଇଥିଲୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ ଆସିଛ; ସବୁ ଭଲ ହେଉ। ତଥାପି, ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଲାଗୁଛି: ଜନକନନ୍ଦନୀ—'" "'—ସେ କି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିଛନ୍ତି। କାରଣ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କେବଳ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି।'" "'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତା ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ଆମେ କି ତାଙ୍କର କିଛି ଚିହ୍ନ ପାଇପାରିବା?' "'ଯେପରି ମୃଗ ଦଳ ଓ ଭୟାନକ ଶ୍ୟାଳ ହୁଏଲା କରୁଛି, ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ନିରାପଦ ରହନ୍ତୁ, ମହାବଳୀ।'" "'ସେଇ ରାକ୍ଷସ, ମୃଗ ରୂପ ଧରି, ମୋତେ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, କିପରି ବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିଲି।'" "'ଏଠି ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିର୍ମନ୍ଦ; ମୋର ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ଅନ୍ଧାରେ—କିମ୍ବା ଅପହୃତ, କିମ୍ବା ମୃତ, କିମ୍ବା କଉଁଠି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଛନ୍ତି।" "ଏବେ ଶୁଣ, ମହାମାନ୍ୟ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠାବନ୍ ଶର୍ଗ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଏକା ଦେଖି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ବୈଦେହୀ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଆସିନାହଁ।" "'ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ବେଳେ ମୋ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଥିଲେ, ସେଇ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆସିଛ?'" "'ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଛି, ସେଇ କମର ସଂକୁଚିତ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି, ମୋ ଦୁଃଖର ସାଥୀ?'" "'ମହାବଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ସୀତା କେଉଁଠି, ମୋ ଜୀବନର ସାଥୀ, ଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଯଥା?'" "'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ଶାସନ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହିଁବି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଜନକନନ୍ଦନୀ, ସୁନା ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।'" "ବୈଦେହୀ, ଯିଏ ମୋ ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସେ ଏଉଁଠି ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି? ମହାବଳୀ, ମୋ ନିବାସ କି ଅନ୍ୟଥା ହେଇଯିବ?" "ସୌମିତ୍ରି, ଯଦି ସୀତା ପାଇଁ ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ତୁମେ ଚାଲିଯିବ, କୈକେୟୀ ଖୁସି ଓ ସଫଳ ହେବେ କି?" "କୌଶଳ୍ୟା, ଯିଏ ପୁତ୍ର ହୀନ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ, ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ କି, ଯିଏ ପୁତ୍ର, ରାଜ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି?" "ବୈଦେହୀ ଯଦି ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ନାହିଁ ଦେଖିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" "ଯଦି ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ପରେ ବୈଦେହୀ ମୋତେ ହସି ହସି କଥା ନକହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଯିବି।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କହ, ବୈଦେହୀ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ; ତୁମେ ଅନ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ତାପସିନୀକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷିଛନ୍ତି କି?" "ବୈଦେହୀ ସୁକୁମାରୀ, କିଶୋରୀ, ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ମୋଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଅଛନ୍ତି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ସେଇ କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତୁମକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।" "ମନେ ହେଉଛି, ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମୋର ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛି, ତୁମେ ଭୟିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛ।" "ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଇ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି।