ସେଠାରେ, ମୈଥିଲୀ ସୀତା ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବରେ ଧମକ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତି ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସୀତା ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ତାବନ୍ନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠି, ରାମ ମାୟାମୃଗ ରୂପୀ ମାରୀଚକୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ବଧ କରି, ତାଙ୍କର ପଥରେ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ରାମ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଏକ କ୍ରୂର ସ୍ୱରର ଶିଆଳ ଚିତ୍କାର କଲା। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ରାମଙ୍କର ମନରେ ଦୁଃଶଙ୍କା ଉପଜିଲା, ସେ ଏହି ଅପଶକୁନ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମ ଭାବିଲେ, "ହାୟ, ଏହି ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ନିଶ୍ଚୟ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ; ମୋ ସୀତା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଅପମାନ ନ ହେଉ।" ତେବେ ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଥିବେ, ଯାହାକି ମାରୀଚ ମୋର ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି, ମୃଗ ରୂପ ନେଇ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ—ତେବେ ସୌମିତ୍ରି ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଯିବେ, ସୀତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ। ନିଶ୍ଚୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହଁନ୍ତି; ସୁନ୍ଦର ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇ, ମାରୀଚ ମୋର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବାବେଳେ, 'ହାୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମୃତ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ମୁଁ ଜଣେ ଶତ୍ରୁ ଭଳି ଜନସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ। ଏହି ଦିନ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତି ପଛକୁ ଫେରି, ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଏହି ଭାବନା କରୁଥିଲେ ଯେ କିପରି ଏକ ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଇଛି। ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଥିବା ରାଘବ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାମପାଖରେ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱର କରିଲେ; ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାଘବ ତୁରନ୍ତି ଆଶ୍ରମକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଦୁଃଖିତ ରାମ ଦୁଃଖିତ ଭାଇକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ। ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାମହସ୍ତ ଧରି, ଦୁଃଖ ଭରା କିନ୍ତୁ ମୃଦୁ ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ହାୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ମୈଥିଲୀକୁ ଏହି ରାକ୍ଷସ-ଅଧିଷ୍ଠିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ଏହା ଅପରାଧ। ତୁମେ ମୈଥିଲୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଭଲ ହେଉ। ତଥାପି, ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ: ଜନକନନ୍ଦିନୀ—ସେ ବା ମୃତ, ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିଛନ୍ତି, କାରଣ ଅନେକ ଅପଶକୁନ ମୋ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ଜୀବନ ଚିହ୍ନ କିଛି ଦେଖିପାରିବୁ କି? ମୃଗମାନେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଶୁଭ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ ତା ସୁଭଦ୍ରା ରାଜନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ। ଏହି ରାକ୍ଷସ, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ; ଅନେକ ସଂଘର୍ଷ ପରେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଲି। ଏଠି, ମୋର ମନ ଦୁଃଖିତ ଓ ଆନନ୍ଦହୀନ, ମୋର ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ୁଛି; ନିଶ୍ଚୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ବିୟୋଗ, ଅପହୃତ, ବା କେଉଁଠି ଆଉ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି।" ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକା ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୋ ସହ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିଏ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?" "ମୁଁ ରାଜ୍ୟହୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି, ସେ ସୁକୁମାର ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି, ଯିଏ ମୋ ଦୁଃଖର ସାଥୀ?" "ହେ ଭୀର, ସେ ନାରୀ ଯିଏ ମୋ ଜୀବନସାଥୀ, ଦେବକନ୍ୟା ସମ, ସେଉଁଠି ନଥିଲେ, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।" "ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ବିନା ମୋତେ ଦେବତାମାନେ ବା ଭୂମିର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ବୈଦେହୀ, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସେ ଏଖଣି ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି କି? ମୋ ପ୍ରବାସ କି ଅର୍ଥହୀନ ହେବ କି?" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ପାଇଁ ଯଦି ମୁଁ ମୃତ ଓ ତୁମେ ଦୂରେ ଯିବା, କୈକେୟୀ ଖୁସି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ କି?" "ସୁମୂଦ୍ର କୌଶଲ୍ୟା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିନା, ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ, କୈକେୟୀଙ୍କ ସେବା କରିବେ କି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି?" "ଯଦି ବୈଦେହୀ ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବି; ଯଦି ସେ ନାହାନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" "ଯଦି ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ବୈଦେହୀ ମୋତେ ହସି ସହ କଥା ନ କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।" "କହ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ ଜୀବିତ କି ମୃତ? ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦୂରେ ଥିଲ, ତାପସ୍ୟିନୀକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷିଲେ କି?" "ବୈଦେହୀ ସୁକୁମାର, ଯୁବତୀ ଓ ଦୁଃଖ ଅପରିଚିତ; ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ଦୂରେ ଥିବାରୁ ସେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ସେ କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଡାକି, ତୁମେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବୈଦେହୀ ମୋ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଦୂତିଆଇ, ତୁମେ ତୁରନ୍ତି ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।" ଏଭଳି ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଚିନ୍ତାରେ ଭାସିଗଲେ।