ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାନବୀୟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଭୟଭକ୍ତିରେ ମୈଥିଳୀକୁ ଘେରି ରହିଲେ। ତାପରେ ରାବଣ, ଭୟଜନକ ରୂପଧାରୀ ଲଙ୍କାର ରାଜା, ପୃଥିବୀକୁ ଭୂମିକୁ ଚେରିଦେବା ପରି ପାଦ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ— “ମୈଥିଳୀକୁ ଆଶୋକବନର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ନେଇଯାଅ, ସେଠାରେ ତୁମେ ସେଉଠି ତାଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ଓ ଘେରି ରଖ। ପ୍ରଥମେ ଭୟଦେଇ ତାପରେ ମନଭାଲା କଥା କହି, ଏହି ମିଥିଲାନନ୍ଦିନୀକୁ ଏକ ଅଦମ୍ୟ ହସ୍ତିନୀ ପରି ବଶ କର।" ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇଁ, ସେଇ ଦାନବୀୟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମୈଥିଳୀକୁ ନେଇ ଆଶୋକବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଆଶୋକବନ ଚାରିପାଖରେ ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ, ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ଏଠାରେ ରହୁଥିଲେ। ସେଠି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଳୀ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅଶକ୍ତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ଯେପରି ଏକ ମୃଗଶାବକୀ ବାଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ମୈଥିଳୀ ଏକ ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ପରି ଶାନ୍ତି ନପାଇଲେ। ରାକ୍ଷସୀମାନେ କିଠୋଳା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭୟଦେଇ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପତି ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ମନେକରି, ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଏହିବେଳେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ରାମ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ମାରୀଚକୁ, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପେ ବିଚରିଥିଲେ ଓ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ, ଆଘାତ କରି ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ପଥ ଦେଖି ଫେରିଲେ। ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦୃତ ଗତିରେ ଯାଉଥିଲେ, ଏବେଳେ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଏକ କ୍ରୂର ସ୍ୱରର ଶିଆଳ ଚିତ୍କାର କଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ ସନ୍ଦେହ କଲେ ଏବଂ ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଅର୍ଥ ଭାବିଲେ—"ହାୟ! ଏହି ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ, ମୋ ଭାବରେ, ଭଲ ହେଉ, ଭଳି ହେଉ, ବୈଦେହୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଅପକାର ନ ପାଉନ୍ତୁ।" "ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଛନ୍ତି, ଯାହା ମାରୀଚ ମୋର ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି ମୃଗ ରୂପରେ ଦେଇଥିଲେ, ତେବେ ସେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତ୍ୱରିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବେ। ନିଶ୍ଚୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଚାହିଁଥିଲେ—ସୁନା ମୃଗ ହୋଇ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ଆଣିଛନ୍ତି। ମୋତେ ଦୂରେ ନେଇ, ମାରୀଚ ମୋର ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଚିତ୍କାର କଲେ—'ହାୟ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଯାଏଁ!'" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକୀ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସୁଭଳ ହେଉ, କାରଣ ଜନସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଜି ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି।" ଏପରି ଭାବି, ରାମ ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ। ସତ୍ୱସ୍ଥିତ ରାମ ତ୍ୱରିତ ଫେରି ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହି ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପେ ମୋତେ କିପରି ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।" ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ରାଘବ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅରଣ୍ୟର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ତାଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖ ଭାଗୀ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ବାମ ପାଶ୍ୱରେ ଥିବା ଦେଖା, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ଭୟଭୀତ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ରାଘବ ତ୍ୱରିତ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଦୁଃଖିତ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ—"ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରା ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ସୀତାକୁ ଏକାକୀ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ।" ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାମ ହାତ ଧରି, ମିଶ୍ର କଠୋର ଓ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ—"ହାୟ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହା ଅପରାଧ।" "ତୁମେ ସୀତାକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଭଲ ହେଉ। କିନ୍ତୁ ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଆହୁରି ବା ମୃତ୍ୟୁ ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ମୋ ପାଖରେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ କି ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ତତଃ କିଛି ଚିହ୍ନ ମିଳିପାରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏଉଁ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି? ହରିଣମାନେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଶିଆଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗନ୍ତେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି—ସେ ରାଜକୁମାରୀ ଭଲ ରୁହନ୍ତୁ।" "ସେଇ ଦେଉଳିଆ ମୃଗ ରୂପୀ ଦାନବ ମୋତେ ଦୂରେ ନେଇଗଲା; ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲି। ଏଠାରେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର, ମୋ ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ୁଛି; ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ନାହାଁନ୍ତି—କିମ୍ବା ଅପହୃତ, କିମ୍ବା ମୃତ, କିମ୍ବା କୌଣସିଠାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।" ଏହିବେଳେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବାବେଳେ ଯିଏ ମୋ ସହ ଥିଲେ, ସେଇ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଏଇ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ରାଜ୍ୟହୀନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଘୁରୁଛି, ସେଇ କୃଶକଟି ବୈଦେହୀ, ମୋ ଦୁଃଖର ସାଥୀ, କେଉଁଠି? ହେ ଭୀର, ସେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବିନି; ସେଇ ସୀତା କେଉଁଠି, ଯିଏ ମୋ ଜୀବନ ସାଥୀ, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବତା ଦେବତ୍ୱ ବା ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ନଥିଲେ, ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ। ବୈଦେହୀ, ଯିଏ ମୋତେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସେ ଏଉଁ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି? ହେ ଭୀର, ମୋର ବନବାସ କି ଅର୍ଥହୀନ ହେଇଯିବ ନାହିଁ?