ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଲେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସୀତାଙ୍କର ଅଭିମାନକୁ ଭୂଲେଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ । ରାବଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ । ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର, ପୃଥିବୀକୁ ଭୂଲିବା ପରି ପାଦ ମାରି, ସେମାନେଠାରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ— "ମୈଥିଳୀକୁ ଅଶୋକବନର ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯାଅ; ସେଠି ସେ ଲୁଚି ଏବଂ ତୁମେମାନେ ଘେରି ରଖିବା ।" "ସେଠି, ଭୟଭୀତ କରିବା ଏବଂ ମନମୋହନା ବାଣୀରେ ମନେ ରଖି, ଏହି ମିଥିଲାର କନ୍ୟାକୁ ଏକ ଅଜାନା ହାତୀକୁ ବଶ କରିବା ପରି ବଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।" ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଅଶୋକବନକୁ ଗଲେ । ଏହି ଅଶୋକବନ ଏମିତି ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଏକାଧିକ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ରହିଥିଲା, ଚାରିପାଶେ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥିଲେ । ଏଉଁଠି ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତା, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଦେହରେ, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦେଖି ଏକ ମୃଗୀ ପରି ଅସହାୟ ହେଲେ । ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଥିବା ସୀତା, ଏକ ଫାନ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭୟଭୀତ ମୃଗୀ ପରି ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ । ଅଶୋକବନରେ ସୀତା ଏକା ରହି, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତି ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲେ । ଏଉଁଥିରେ, ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଗୌରବମୟ ଭାଗର ସତ୍ତାବନ୍ତି ସର୍ଗକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଛି । ଏଉଁପରେ, ରାମ ଦୃତଗତିରେ ମାରୀଚ କୁ ହତ କଲେ, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପରେ ଘୁଞ୍ଚିଉଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ । ରାମ ମୈଥିଳୀକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଇ, ଦୃତଗତିରେ ପଥ ଫେରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ କ୍ରୂର ସ୍ୱର ଥିବା ଶ୍ୟାଳ ହୁଁହୁଁ କଲା । ସେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଏହା କି ଅସୁବିତା ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିଲା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ । "ହାୟ, ଏହି ଶ୍ୟାଳର ହୁଁହୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅସୁବିତା ଚିହ୍ନ; ବାଇଦେହୀ ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି ନ କରନ୍ତୁ ।" ରାମ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ମୃଗ ମୃଗ ରୂପରେ ମୋର ଭୋଗିବା ସ୍ୱର ଅନୁକୂଳ କରିଛି—" "ତେବେ ସୌମିତ୍ରି ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୃତ ଗତିରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ।" "ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁବৰ্ণ ମୃଗ ହେଇ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ ।" "ମୋତେ ଦୂରେ ନେଇଯିବା ପରେ, ମାରୀଚ ମୋର ବାଣରେ ଆହତ ହେଇ, 'ହାୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଗଲି!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ ।" "ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ଜଣକନନ୍ଦନୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଛି; ଜନସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରିଛି ।" "ଏହି ଦିନ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଅସୁବିତା ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହିଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ରାମ ଶ୍ୟାଳର ହୁଁହୁଁ ଶୁଣିଲେ ।" ସ୍ୱୟଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାମ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ କିପରି ଏହି ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲା । ଚିନ୍ତା ଭରିତ ରାଘବ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି ଅରଣ୍ୟର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦୁଃଖରେ ସାଂଯୋଗ କଲେ । ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବାମପାଶେ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସୁବିତା ଚିହ୍ନ ଦେଖି ରାଘବ ଦୃତ ଗତିରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ତାଉପରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅବନତ ହୋଇଥିଲା; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କ୍ଷୋଭ ଜଣାଇଲେ । "ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରିଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ;" "ହାୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହା ଅପରାଧ; ତୁମେ ମୈଥିଳୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ, ଜଣକନନ୍ଦନୀ—" "—ମୃତ୍ୟୁବାରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଯାଇଛନ୍ତି; ମୋ ପାଖରେ ଅନେକ ଅସୁବିତା ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ ଜଣକନନ୍ଦନୀ ସୀତାର କିଛି ଚିହ୍ନ ଦେଖିପାରିବା କି, ସେ ଅଜୀବ ଅଛି କି?" "ମୃଗମାନେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୟାଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଚାରିପାଶେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ସୁସ୍ଥ ରହୁ, ହେ ଶୂର!" "ସେ ଭୟଙ୍କର ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଦୂରେ ନେଇଗଲା; ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହତ କଲି ।" "ମୋ ମନ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଦୁଃଖରେ ଅନନ୍ଦ ହୀନ; ମୋର ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ଅନ୍ଧାରେ ଅଛନ୍ତି—କିମ୍ବା ଅପହୃତ, ମୃତ୍ୟୁବାରଣ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି ।" ଏଉଁପରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠାବନ୍ତି ସର୍ଗକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଛି । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ବାଇଦେହୀ ଅସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । "ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାବେଳେ ଯିଏ ମୋ ପଛ ପଛ ଚାଲିଥିଲେ, ସେ ବାଇଦେହୀ କେଉଁଠି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?" "ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି, ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅଛି; ସେ ସ୍ନିଗ୍ଧ କଟି ଥିବା ବାଇଦେହୀ କେଉଁଠି, ମୋ ଦୁଃଖର ସାଥୀ?" "ହେ ଶୂର, ସେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଧରିପାରିବିନାହିଁ; କେଉଁଠି ସେ ସୀତା, ମୋ ଜୀବନର ସାଥୀ, ଯିଏ ଦେବୀମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦେଖାଯାଉଛି?" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବମାନେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସନ ମୁଁ ଚାହିଁବିନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଜଣକନନ୍ଦନୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭା ଥିବା ସୀତା ସହିତ ।" ଏପରି ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଦୁଃଖ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଇ ରହିଲେ ।