ରାବଣ ରାତିରେ ଚଳିବା ଦେଇ ନିଜ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଚେତାବନୀ ଦେଲେ—ଆମେ ସବୁ ରାତିରେ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଆମେ ଅନେକଥର ଦେଖିଛୁ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ନିୟୋଜିତ କରିଛି। ତାପରେ ଆଠ ଜଣ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଭଲ ଭଲ କଥା କହି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କରି, ଲଙ୍କା ଛାଡ଼ି ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଏକସାଥି ଜନସ୍ଥାନ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ମିଥିଳାର କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଅଙ୍କରେ ଧରି, ରାମଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା ଗଢ଼ି, ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଉଁ ଘଟଣା ପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାବଣ ଆଠ ଜଣ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ମନର ଭ୍ରମରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ଭାବିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତିଶୟ ଆକାଂକ୍ଷାର ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ। ଏହି ମହଳରେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ ରାବଣ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପଟେ ରହିଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ଜଲ ଧାରାରେ ଡୁବୁଥିବା ନୌକା ପରି, ପବନର ତୀବ୍ରତାରେ ଅତି ଅପରାଜିତ। ଝୁଡ଼ ଛାଡ଼ି ଶୁନା ହରିଣୀ ପରି, ଶୁନା ମୁହଁ ନିମ୍ନ କରି, ସୀତା ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆସିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ରାବଣ, ସେଉଁଠି ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଅପରାଜିତ ଦେଖି, ନିଜ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ ପରି ମହଳ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ନିଜ ମହଳର ଅନେକ କୋଠା, ଅନେକ ନାରୀମାନେ ଭରିଥିବା, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ମଣିମାନେ ଭରିଥିବା ଦେଖାଇଲେ। ଦାତ, ସୁନା, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍, ଚାନ୍ଦିର ତାମ୍ବା, ହୀରା ଓ ବିଦ୍ୟୁତର ମଣିର ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର ଶିଳ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଢୋଳ ଶବ୍ଦରେ ମହଳ ଉଁଜାଳି ବ୍ଲିଏ, ରାବଣ ସୁନାର ଶୋଭାମୟ ଶିଢ଼ିରେ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ। ଏଠି, ଦାତ ଓ ଚାନ୍ଦିର ଜାଳ ଓ ସୁନାର ଗ୍ରିଲ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଜାଳି ଥିଲା। ନିଜ ଘରରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ମୈଥିଳୀକୁ ଚୁନା ଓ ମଣିର ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଙ୍ଗନ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ଅନେକ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରି ଓ ଝିଲି ଦେଖାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶୋଭାମୟ ମହଳ ଦେଖାଇ ପରେ, ରାବଣ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ମନୋଭାବ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ କଥା କହିଲେ। "ଏଠି ଦଶ କୋଟି ରାକ୍ଷସ ଓ ବାଇଶି ହଜାର ରଥ ଅଛି, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ରାତିରେ ଚଳିଥିବାମାନେ ଛାଡ଼ି। ସୀତା, ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଉପରେ ମୁଁ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ହଜାର ଅନୁଚର ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ତୁମେ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ମୋର ଜୀବନ—ପ୍ରିୟ ସୀତା—ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ମୋର ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ରହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ରାଣୀ; ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବା, ପ୍ରିୟ। କାହିଁକି ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ମୋର କଥା ଗ୍ରହଣ କର; ଦୁଃଖରେ ତଳିଥିବା ମୋତେ ଦୟା କର। ଏହି ଲଙ୍କା, ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା, ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତାର, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରେ ବ୍ୟତିକ୍ରମ କରିପାରିବେନି, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିପାରିବେନି। ରାମ କଣ କରିବେ—ରାଜ୍ୟ ବିହୀନ, ଦୁଃଖିତ, ତପସ୍ବୀ, ପଦେ ପଦେ ଚାଲୁଥିବା, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ? ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ସୀତା, ପତି ଭାବେ; ମୁଁ ତୁମ ସମାନ। ଯୁବା ଅବସ୍ଥା ଅତି ଅପରିପକ୍କ, ଭୟଭୀତା, ଏଠି ମୋ ସହ ଆନନ୍ଦ କର। ମୁଁ କହୁଛି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଚିନ୍ତା କରନି; ଏଠି କିଏ ତୁମେ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବେ? ଯେପରି ଆକାଶର ବାୟୁକୁ ଦୂର୍ବା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିପାରିବେନି, କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଧରିପାରିବେନି— ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କିଏ ତୁମକୁ ମୋର ଭୁଜାରେ ରକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇପାରିବେ? ଏହି ଲଙ୍କାର ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟର ରାଜ୍ୟ କର; ମୋ ପରି ଏବଂ ଦେବ, ଚଳନ୍ତ ଓ ଅଚଳନ୍ତ ଜନମାନେ ତୁମର ଦାସ ହେଉ। ଅଭିଷେକ ଜଳରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଇ ଆନନ୍ଦ କର; ଅଗ୍ରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିବା ଅପରାଧ ଏବେ ଶେଷ। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାହାର ଫଳ ଏଠି ପାଇବା; ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ଗଣ୍ଡ ଥିବା ମାଳା ଏଠି ଅଛି, ମୈଥିଳୀ। ଏଠି ଉତ୍ତମ ଭୂଷଣ ଅଛି; ମୋ ସହ ଏଉଁ ଭୋଗ କର। ପୁଷ୍ପକ ଚରିଅଟ୍, ମୋର ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର— ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳପୂର୍ବକ ନିଆଯାଇଥିବା, ବିଶାଳ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚିନ୍ତା ପରି ଶୀଘ୍ର ଚଲିଥିବା। ଏଠି, ସୀତା, ମୋ ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କର; ତୁମର ମୁହଁ ପଦ୍ମ ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ମନୋହର— କିନ୍ତୁ, ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ତୁମର ମୁହଁ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛି; ଏପରି ବୋଲି ସେ କହିବା ସମୟରେ, ସୀତା, ମୈଥିଳୀ, କପଡ଼ର ଛାଡ଼ରେ ଅଶ୍ରୁ ଚାପି ରଖିଲେ। ସୀତା, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଅଶ୍ରୁ ଚାପି ରଖି, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ ରାବଣ, ରାତିରେ ଚଳିଥିବା, କହିଲେ: "ବସ୍, ଏହି ଲଜ୍ଜା ଦୟା କର, ବୈଦେହୀ, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭଙ୍ଗରେ ଆସିଥିବା।" "ଏହି ଅଚଳତା ଯେଉଁଠି ତୁମକୁ ଅପରାଜିତ କରିଛି, ଏହା ଏକ ଋଷିର ଶାପ। ମୋର ପାଦ ତୁମ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ମୋର ମୁଣ୍ଡ ତାହାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।" ଏଭଳି ରାବଣ ନିଜ ମନୋଭାବ କଥା ଦେଇ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତେବେ ସୀତା ନିଜ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅବିଚଳ ରହିଲେ।