ଯିଏ ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ନିହତ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଶୂରବୀର ରଘୁବଂଶୀ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପ୍ରବଳ ରାମ କିପରି ଅସଫଳ ହେବେ? ତଥାପି, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ଚୁରି କରିଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ତୁମକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ହତ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ—ଏହିପରି କଠୋର କଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଭୟ ଓ ବିଷାଦରେ ଭାସୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ବୈଦେହୀ, ରାବଣଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସି, ଦୟାନିୟ ଭାବେ ବିଳାପ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅନେକ କଥା କହୁଥିବା, ତେଜୋମୟା ସୀତା ଦୟାନିୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ଶରୀରକୁ କମ୍ପାଇ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଝଟକା ଦେଇ ଧରାଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚଉଵନ୍ତିଶିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତା ଯେତେବେଳେ ବଳପୂର୍ବକ ନିଏଯାଉଥିଲେ, ସେ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନଥିବା ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ିଆ ପାଞ୍ଚ ମହାବଳଶାଳୀ ବାନରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅତି ରୂପବତୀ, ବୃହତ୍ ନୟନ ଥିବା ସୀତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ପାଟ ଉପର୍ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ସୀତା ଭାବିଲେ ଯେ, ଏହି ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇପାରିବେ, ସେ ତାଙ୍କର ଉପର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଚିନ୍ତା ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ। ତାହା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବୃହତ୍ ନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସେଇ କନ୍ଧରା ଆଖି ବାନରମାନେ ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ କନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ରାବଣ ପମ୍ପା ସରୋବର ଅଟିକି, ଲଙ୍କା ପୁରୀ ପ୍ରତି ଯାଉଥିଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ, କନ୍ଦୁଥିବା ମୈଥିଲୀକୁ ନେଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ନିଜ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ନେଉଥିଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଗୋଦରେ ଧରି, ବିଷାକ୍ତ ଦଂଶ ଥିବା ସର୍ପ ପରି, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଝିଲିକ ଉପରେ ଉଡ଼ୁଥିଲେ। ବାଣରୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ତୀର ପରି ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବାରୁଣୀ ନିବାସ—ଅସଖ୍ୟ ମାଛ ଓ ମଗର ଥିବା ସମୁଦ୍ର—ପାର୍ କରିଲେ। ସେ ନଦୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଚାଲିଗଲେ; ରାବଣଙ୍କ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ, ତରଙ୍ଗମାନେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲେ, ମାଛ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ବାଧା ପାଇଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ବାରୁଣୀ ନିବାସ ଦେଖାଗଲା, ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଦେବଗନଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣାଗଲା। ସିଦ୍ଧମାନେ କହିଲେ—"ଏହି ଦଶମୁଖ ରାବଣର ଅନ୍ତ ଆସିଛି।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ ତାଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସାଇଲେ। ସେ ଲଙ୍କା ପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଥିଲା। ଭଲ ରାସ୍ତା ଥିବା ଲଙ୍କାର ସମୀପକୁ ଆସି, ସେ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଗଭୀର ପରିସର ଓ ବିଶାଳ ଥିଲା। ସେଠାରେ, ଦୁଃଖ ଓ ମୂର୍ଛାରେ ବିହ୍ୱଳ ଅନ୍ଧକାର ନୟନୀ ସୀତାକୁ ରଖିଲେ। ରାବଣ ସୀତାକୁ ସେଠାରେ ନିବନ୍ଧିତ କଲେ, ଯେପରି ମାୟା ଏକ ମାୟାବି ରାକ୍ଷସୀକୁ ବନ୍ଧିଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—"ମୋର ଅନୁମତି ବିନା କୌଣସି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ଯାହା ଚାହେଁ, ମୁକୁତା, ମଣି, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର—ସବୁ ଦିଅ। କିନ୍ତୁ, କିଏ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା କହିଦିଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରହିବ ନାହିଁ।" ଏପରି ଭାବେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅପୂର୍ବ ଵର ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ ହୋଇଥିବା ରାବଣ ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପର ସ୍ତୁତି କରି, କହିଲେ—"ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଏଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଅ। ଖରା ପୂର୍ବକାଳରେ ବସୁଥିବା ଜନସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ତୁମର ଶୂରତା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କର, ଦୂରରୁ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କର। "ଏଠାରେ ବଡ଼ ଏକ ସେନା, ଦୂଷଣ ଓ ଖରା ସହିତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି, ମୋର ମନରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଛି ଓ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ମୁଁ ରାମ ଉପରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଖରା ଓ ଦୂଷଣଙ୍କ ହନ୍ତା ରାମଙ୍କୁ ମାରି, ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ଧନ ଲାଭ କଲାପରି ଶାନ୍ତି ପାଇବି। "ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଜନସ୍ଥାନରେ ବସୁଛ, ରାମଙ୍କୁ ସତର୍କ ଭାବେ ଦେଖିବା ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜଣାଇବା। ସମସ୍ତ ରାତିର ଚରାଣ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ହେଉ।" "ତୁମ ଶୂରତା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଥର ଦେଖାଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି।" ଏପରି କହି, ରାବଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ମଧୁର କଥା କହି, ଅଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଜନସ୍ଥାନ ପ୍ରତି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ, ସୀତାକୁ ପାଇ ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ମୈଥିଳୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାମ ସହ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା ଗଢ଼ି, ମୂଢ଼ତାରେ ରାବଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶିଏ ସର୍ଗ, ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡ। ଅଷ୍ଟ ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ମନ ଭ୍ରମରେ ରାବଣ ନିଜ କାମ ସଫଳ ଭାବିଲେ। ବୈଦେହୀ ଚିନ୍ତାରେ ଅନୁରାଗର ବାଣରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଶୋଭାମୟ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତାକୁ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ, ମହା ସମୁଦ୍ରରେ ବଡ଼ ପବନରେ ଡୁବୁଥିବା ନୌକା ପରି ଅସହାୟ ଲାଗୁଥିଲେ।