ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଶୁଧ୍ଧ ତାରାମାଳା ଉଚ୍ଚ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ସେଇ ସମୟରେ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଏକ ରତ୍ନଖଚିତ ପାଯ଼ଁଜନ ଝଡ଼ିଗଲା, ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରେଖା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ତରୁଣ ଗଛର କିଶଳୟରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହା ରାକ୍ଷସମୁକୁଟି ଅନ୍ଧକାର ଦେହୀ ରାବଣଙ୍କ ତେଜକୁ ଅଧିକ ବଢ଼ାଇଦେଲା, ଯେପରି ଏକ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରର ହାତୀ ଉପରେ ଶୋଭା ପାଏ। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର ଭାଇ ରାବଣ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସ୍ୱୟଂ ତାରା ପରି ଚମକୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଉଲ୍କା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାଏ। ସୀତାଙ୍କ ଗହଣାଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାହା ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଗଡ଼ି ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ମଣ୍ଡା ତାରାମାଳା ଭଳି ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସୀତାଙ୍କ ଗଳାର ମାଳା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ଖସି ଯିବାବେଳେ ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ଆସୁଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଶକୁନ ଓ ଅଶୁଭ ପବନରେ ଗଛମାନଙ୍କ ଶିଖର ହଲି ଉଠିଥିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଯାଇଥିବା ଏହି ଗଛମାନେ ମନେ ହେଉଥିଲେ—"ଭୟ କରନି!" ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଲୋଟସ୍ ଫୁଲମାନେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ମାଛ ଓ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମନେ କରୁଥିଲେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ମୈଥିଲୀ ସୀତା ଆଶା ହରାଇଛନ୍ତି। ତାପରେ ସିଂହ, ବାଘ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକଠି ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ସୀତାଙ୍କ ଛାୟା ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ପର୍ବତମାନେ ତାଙ୍କର ଝରଣାମୁଖ ମନେ ମୁହଁ ଓ ଶୀର୍ଷ ଉଠାଇ ବାହୁ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଜଣାଉଥିଲେ। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ହାତରେ ଧରି ରାବଣ ଯେତେବେଳେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଧୂସର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଯେଠାଏ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ନୀତି, ଦୟା କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଭୟଭୀତ ଓ ନିମ୍ନମୁଖ ହୋଇ ଅନେକ ଶିଶୁ ପ୍ରାଣୀ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ଅଟବିଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଖୁବ ଗଭୀର କମ୍ପନ ହେଉଥିବା ଦେଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଚକ୍ଷୁ ପୁଣିପୁଣି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ। ସୀତା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ "ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି ଡାକୁଥିବା, ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ତଳକୁ ଦେଖୁଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିକୃତ କେଶ, ଅସ୍ଥିର ଗହଣା ସହ ଧରି, ନିଜ ଶୋକାନ୍ତ ପଥକୁ ନେଉଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ହସ୍ତିନୀ ସୀତା, ନିଜ ପରିଜନବୂତ ହୋଇ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଭୟରେ ଫିକଳିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଭାବରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରଶଂସିତ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ତେପନ୍ଥି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। କ୍ରୋଧ ଓ କ୍ରନ୍ଦନରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସନାୟକ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବିଶିଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ସୀତା କହିଲେ— "ଅପରାଧୀ ରାବଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଏଭଳି ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ଅପହରଣ କରିଛ, ଏହି କୁକର୍ମ କରି ତୁମର ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ କି? ତୁମେ ମୋ ଭାର୍ତ୍ତାକୁ ଛଳରେ ଦୂରେ ନେଇଗଲା, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ମୁଖ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟତା ତୁମର। ଯିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେଇ ପୁରାତନ ଗୃଧ୍ର ରାଜା, ମୋ ସ୍ୱଶୁରଙ୍କ ମିତ୍ର, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ହାତରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ରାବଣ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଛ, କିନ୍ତୁ ନାମ କୁହିଲେ ମାତ୍ର, ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିନପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି କୁକର୍ମ କରି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଭାର୍ତ୍ତାନୀକୁ ଚୁପଚାପ ଅପହରଣ କରି, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କର ନାହିଁ କି? ଲୋକେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପମାନଜନକ, କ୍ରୂର ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଭାବେ କହିବେ, ଯଦିଓ ତୁମେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇ କହୁଛ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶଂସା ନିଜ ପାଇଁ କରୁଛ, ତାହା ତୁମର କୁଳକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରିଦେଉଛି—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ପାଅ। ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ପଳାଉଛ, ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହିଦିଅ—ତୁମେ ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ବାଣର ସ୍ପର୍ଶ ସହିପାରିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପକାଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ ସହିପାରିନଥାଏ। ରାବଣ, ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କର, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ମୋର ଭାର୍ତ୍ତା ଏହି ଅପମାନରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହ ତୁମର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ କରିଦେବେ। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହଁ, ତେବେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ତୁମେ ମୋତେ ବଳପୂର୍ବକ ଧରିଛ, ସେଇ ନିଷ୍ଠା ତୁମର ପ୍ରଳୟ ହେବ। ତୁମର ଏହି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ଅକାମ୍ୟ ହେବ, କାରଣ ମୁଁ ମୋର ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ହସ୍ତରେ ରହି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟର ଅଧୀନ ହୋଇ, ମୋର ଭାର୍ତ୍ତା ବିନା ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ଏହି ବିଷୟ ଭାବୁନାହଁ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେପରି ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ କ୍ଷୟକାରୀ ଜିନିଷ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ଭାବୁନାହଁ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ଗଳାରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛ; ଏପରି ବିପଦ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହଁ, ରାତ୍ରିଚର। ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ତୁମେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗଛ ଦେଖୁଛ, ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଦେଖୁଛ, ଯାହା ରକ୍ତ ଧାରା ଭରିଛି। ତୁମେ ତାଲୱାର ଆକୃତି ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖୁଛ, ରାବଣ, ଏହାର ସୁନା ଫୁଲ ଏବଂ ମଣିମୟ ଆବରଣ ଦେଖୁଛ।