ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଡ଼ିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଛିଟିଆ ମାଳା ଫୁଲ ଚାରିଦିଗରେ ବିକିରଣ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଫୁଲମାଣେ ପୁଣିଥରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଗଲା। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଏକ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା, ଯେପରି ଶୁଧ୍ଧ ତାରାମାଳା ଉଚ୍ଚ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଅସହାୟ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ବୈଦେହୀ ଶୀତାଙ୍କ ପାଦରୁ ଏକ ମଣିମାଳା ଗୁଁଜନିଆ ପାଏଜିବା, ଯାହା ମେଘମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୂର୍ବଳ ଓ ଚେତନାହୀନ ହେଉଥିଲା, ତଥାପି ତାଙ୍କ ରୁପ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଦେହୀ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏମିତି ଶୋଭା ଦେଲା, ଯେପରି ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ଏକ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହାତୀକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ନିଜ ଆତ୍ମର ଅଭିଭାସରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ। ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରମାନେ, ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିବା, ଭୂମିକୁ ଝଙ୍କାର ଦେଇ ପଡ଼ିଗଲା, ତାରାମାଣିକ ଆକାଶରୁ ଖସିଯିବା ପରି। ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହାର, ତାଙ୍କ ଛାତି ମଧ୍ୟରୁ ଖସିଯାଇ, ଅକାଶରୁ ତଳକୁ ତୁଳସୀ ଗଙ୍ଗା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ବାୟୁର ଅଶୁଭ ଝଟିକାରେ ଗଛମାନେ ଶିଖରରେ ହଲେଇଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ; ଏହି ଗଛମାନେ ମନେ ହେଉଥିଲା, ଶୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛନ୍ତି—"ଭୟ କରନିଅ!" ପଦ୍ମ ଫୁଲମାନେ ମୁର୍ଝାଇଯାଇଥିଲେ, ମାଛ ଓ ଜଳଚରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମାଇଥିଲୀ ଶୀତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକଠା ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଶୀତାଙ୍କ ଛାୟା ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ପାହାଡ଼ମାନେ, ଝରଣାମୁଖରେ ମୁଁହ ଓ ଶିଖରକୁ ବାହୁ ପରି ଉଠାଇ, ଶୀତାଙ୍କୁ ନେଉଯାଉଥିବାରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଚୋରି ନେଉଥିବା ଦେଖି, ତାପିତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇ, ଧୂସର ଚକ୍ର ଧାରଣ କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ, ସେଉଁଠି ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ନୀତି, ଦୟା କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ କନ୍ଦିଲେ, ଭୟଭୀତ ଓ ନମ୍ର ମୁହଁରେ ଶିଶୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଲାପ କଲେ। ଅଟାବଣୀ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କପିଉଥିଲେ, ଆଶଙ୍କା ଓ ଭ୍ରମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁଣିପୁଣି ଦେଖୁଥିଲେ। ଶୀତା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭରି, "ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏହି ଦୁଃଖିତ, ବିକଳ, ଖୋଲା କେଶ, ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ନିଧି ଶୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଧରି ନେଲେ। ସେଇ ସୁନ୍ଦର, ଶୁଭ୍ର ହସିଥିବା ମୈଥିଲୀ, ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିୟୋଗ ପାଇ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟରେ ଶୁକ୍ଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତେପନ୍ଥି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୈଥିଲୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ, ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ଭୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଅପହୃତା ହେବା ସମୟରେ ଶୀତା ଦୁଃଖ ଭରା ସ୍ୱରେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ! ତୁମେ ଜାଣିଛ ଯେ ମୁଁ ଏକା, ତଥାପି ମୋତେ ଚୋରି ନେଉଛ; ଏହି ଅପରାଧ କରି ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ କି? ମୁଁ ଜାଣିଛି, ମୋତେ ଅପହରଣ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଚାଳନା କରି, ମୃଗ ରୂପ ନେଇଥିଲ। ଯିଏ ମୋ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଗିଅସିଥିଲେ, ସେ ଜଟାୟୁ, ମୋ ସ୍ୱଶୁରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ତୁମର ଶକ୍ତି ତଥା ଶୌର୍ୟ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କଲେ ମାତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧ କରି ମୋତେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଅପହରଣ କରି, ଏମିତି ଘୃଣିତ କାମ କରି, ତୁମେ କେମିତି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ? ଲୋକେ ତୁମ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୃଣା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବେ—ଏହା କ୍ରୂର ଓ ଅଧର୍ମିକ, ଯଦିଓ ତୁମେ ନିଜର ଶୌର୍ୟର ଗର୍ବ କରୁଛ। ଏହିପରି ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଉପରେ ଅଭିମାନ କରିବାର ଅର୍ଥ କଣ? ଏହା ତୁମ ବଂଶକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବାଏ। କିଛି କରିବା ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଭାଗୁଛ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ, ତୁମେ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଫେରିପାରିବ ନାହଁ। ତୁମ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଟିକିପାରିବ ନାହଁ। ତୁମେ କେବେ ତାଙ୍କ ତୀର ଛୁଆଁ ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ନୁହଁ—ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ଜଙ୍ଗଲର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ସ୍ପର୍ଶ ସହିପାରିନାହିଁ। ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କର; ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତୁମ ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ କରିଦେବେ। ଯଦି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଉନାହଁ, ତେବେ ଏହି ଅପହରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ହେବ। ତୁମ ଏହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଫଳଦାୟକ ହେବନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ଶତ୍ରୁ ହାତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ଏମିତି ଶତ୍ରୁ ଅଧୀନରେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ, ତାହା ବିଚାର କରୁନାହଁ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ନିଜ ପାଇଁ ଅପକୃତି କାମନା କରେ, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ସମସ୍ତେ ଭଲ କାମ ଅବହେଳା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାସରେ ଗଳା ଛିଡ଼ାଇଛ; ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହଁ, ରାତିର ଭୂତ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ତୁମେ ସୁନାର ଗଛ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ନଦୀ, ଯାହାର ଧାରା ରକ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେଖୁଛ। ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦଳରେ ଲତା ଓ ସୁନା ଫୁଲର ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖୁଛ, ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଅତି ଶୀତଳ ହରିତା ମଣିରେ ଢାକା। ତୁମେ ହେଉଛ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହା କଣ୍ଟାରେ ଭରିଥିବା ଶାଲ୍ମଳୀ ଗଛ ଦେଖିବ।