ରାମାୟଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଉଛି। ସୀତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ମୁହଁ, ରାବଣଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ଶୁଇଥିଲେ ରାମ ବିନା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲଟସ୍ ଫୁଲ ତାଳ ନଥିବା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାହିଁ। ସୀତାଙ୍କର ମାନ୍ୟ ଶିର, ସୁନ୍ଦର କେଶ ରେଖା, ଅନ୍ୟ୍ୟ ମୁହଁ ଜଣେ ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମର ହୃଦୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନୀଳ ମେଘ ମାଛରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା। ସୀତାଙ୍କର ଏହି ମୁହଁ, ନିର୍ମଳ ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଭଲ ଆଖି, ରାବଣଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ଆକାଶରେ ଶୁଇଥିଲା, ଏକ ଦୀପ୍ତି ମାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସୀତା ଅଶ୍ରୁ ପରିଛି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଛି, ନାକ ଭଲ, ଲାଲ ଓଠ, ଆକାଶରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଲକିତ ହେଲେ ଏହା ରାମ ବିନା ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାହିଁ। ସୁନା ରଙ୍ଗର ସୀତା, ଏହି କଳା ଦେହ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଆଲିଂଗନ କରି ରହିଥିଲେ, ଏକ ସୁନା କମରବନ୍ଧ ପରି ନୀଳ ହାତୀ ଉପରେ ଚମକୁଥିଲା। ଜନକ ନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ରାବଣଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ତଡିତ୍ ପରି ମେଘ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଏକ ନିର୍ମଳ ଶ୍ୟାମ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ଫୁଲର ଝଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ତ୍ୱରା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫୁଲର ଝଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ବିକିରିତ ହୋଇ, ପୁନି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଘେରିବାକୁ ଫିରିଯାଉଥିଲା। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣ ଉପରେ ଏହି ଫୁଲର ଝଡ଼ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ତାରାମାଳା ପରି ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷି ଲାଗିଥିଲା। ସୀତାଙ୍କର ପାଦ ଉପରୁ ଏକ ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କୃତ ନୂପୁର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚକ୍ର ପରି ଚମକି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅତି ସୁକୁମାର ଗଛର ନୂତନ ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଲାଲ ହୋଇଥିଲା, କଳା ଦେହ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଶୋଭାକୁ ଏକ ସୁନା କମରବନ୍ଧ ପରି ବଢ଼ାଇଲେ। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଧରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଉଲ୍କା ପରି ଆକାଶ ଉପରେ ଚମକୁଥିଲା। ସୀତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଝଡ଼ିପଡ଼ି ତଳେ ଚିରିଯାଉଥିଲା, ମେଘ ମାନ୍ୟ ତାରା ପରି ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଝଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ମାଳା, ତାରାମଣ୍ଡଳର ରାଜା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଥୋର ମଧ୍ୟରୁ ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଝଡ଼ିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଅପଶକୁନ ହାଲୁକି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗଛମାନ୍ୟ ଶିଖରରେ ହଲିଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଭରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଏହି ଜୀବମାନ୍ୟ ଚିତ୍କାର କରିଲେ—"ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ!" ଜଳର ଫୁଲମାନ୍ୟ ମୁଳ ଭଙ୍ଗିଯାଉଥିଲେ, ମାଛ ଓ ଜଳଜନ୍ତୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିରାଶାରେ ଶୋକ କରିଥିଲେ। ଏହିପରେ, ସିଂହ, ବାଘ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟ ଚାରିପାଖରୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ସୀତାଙ୍କର ଛାୟା ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ପାହାଡ଼ମାନ୍ୟ ତାଙ୍କର ଝରଣା ମୁଁହ ପରି, ଶିଖର ହାତ ପରି ଉଠି, ଚିତ୍କାର କରିଲେ ଯେ ସୀତା ଉଠାଇ ନେଉଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସୂର୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ହରାଇ, ଫିକା ଚକ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କର ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଛି, ସେଠି ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ନୀତି, ଦୟା କିଛି ନାହିଁ। ଏପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନ୍ୟ ଦଳେ ଦଳେ ଶୋକ କରିଲେ; ଭୟଭୀତ ଓ ନମ୍ର ମୁହଁରେ କିଶୋର ପ୍ରାଣୀମାନ୍ୟ ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଅରଣ୍ୟ ଦେବତାମାନ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶରୀର କମ୍ପି ଚିନ୍ତିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁନିପୁନି ଦେଖିଲେ। ସୀତା ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମଧୁର କଣ୍ଠରେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଭୂମିକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର କେଶ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଉଲଟିଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ନିଜ ନାଶକୁ। ଏହି ସମୟରେ, ସୁନ୍ଦର ମୈଥିଳୀ, ନିର୍ମଳ ହାସରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ପରିବାର ଚ୍ୟୁତ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କୁ ଖୋଜି, ଭୟରେ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ ଦେଖିଲେ। ଏଉଁପରେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ୫୩ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାବଣ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଗଭୀର ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ଆକୁଳ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି କ୍ରୋଧ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଲାଲ ହୋଇ, ଉଠାଇ ନେଉଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭୟଙ୍କର ଆଖି ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ କହିଲେ— "ରାବଣ, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଲଜ୍ଜା ନୁହେଁ କି? ମୁଁ ଏକା ଥିବାବେଳେ ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଛ, ଚୋର ପରି ପଳାଇଯାଉଛ। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋତେ ଉଠାଇ ନେବା ପାଇଁ ମୋ ପତିକୁ ଚତୁରତାରେ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ଦୂର କରିଥିଲେ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଠିଥିବା ଗୃଧ୍ରରାଜ, ମୋ ସାଶୁଠାରୁ ବନ୍ଧୁ, ସେ ଏବେ ମୃତ। ତୁମ ଶକ୍ତି ଏବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ତୁମେ ତୁମ ନାମ କୁହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି କ୍ରୂର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ଉଠାଇ ନେଉଛ, ଲଜ୍ଜା ନୁହେଁ କି? ଲୋକେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ—ଏହି ନିର୍ମମ ଅଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ହେବ। ତୁମେ ଯାହା କୁହୁଛ, ତାହାର ଶୂନ୍ୟତା ପ୍ରମାଣିତ; ଏହି ଆଚରଣ ତୁମ ବଂଶକୁ ବିଶ୍ୱରେ ଲଜ୍ଜା ଦେଇଛି। ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାରେ ଯାଉଛ; ମୁଁ କ'ଣ କରିପାରିବି? ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହିବା—ତୁମେ ଚିରକାଳ ପ୍ରତିବାପିବା ନାହିଁ। ତୁମ ବଳ ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଟିକିପାରିବା ନାହିଁ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ତୀର ଛୁଆ ଦୁଃଖ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ଅଗ୍ନିର ଛୁଆ ସହିପାରିବା ନାହିଁ।