ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ, ରାମଙ୍କୁ ହରାଇ ବିଲାପ କରୁଥିବା ସୀତା ଚିତ୍କାର କରି କହୁଥିଲେ, “ରାମ! ରାମ!” । ଏହି ଦୁଃଖରେ ଭିଜା ମୁହଁରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ରାବଣ ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି ଉଠାଇ ନେଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସେଉଁଠି ଶେଷ ହେବ । ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଘଟିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ନୀତିହୀନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା । ବାୟୁ ବହିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଲେ; ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ସୀତା ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟ ଏବଂ ବିଷାଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଇଯାଇଲେ । ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖି, “କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା,” ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ମିଶ୍ର ଭାବେ ସେମାନେ ଅନୁଭବ କଲେ । ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଘଟିବ । କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ, ସୀତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ଧରେ ଉଠାଇ, ସେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, “ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!”— ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଉଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ । ସୀତା, ତାଙ୍କର ଦେହ ଗରମ ସୁନା ପରି ଅଭିଭାସିତ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତାମ୍ବର ଆକାଶେ ଫଡ଼ି ଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ରାବଣ ଅଧିକ ଚମକୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ । ଶୁଭ୍ର ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟୀ ସୀତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଗନ୍ଧମୟ ରକ୍ତକମଳ ମାଳା ଫୁଲ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା । ସେହି ପିତାମ୍ବର ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ପରି ଜଳମଳ କରୁଥିଲା, ଯେପରି ରକ୍ତମେଘ ଉପରେ ରବିର ଆଲୋକ । ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ମୁହଁ, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ରାମ ବିନା ଚମକୁଥିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ତାଣ୍ଡା ନଥିବା ପଦ୍ମ । ତାଙ୍କର ମୁହଁ, ଶୁଭ୍ର କପୋଳ, ଚମତ୍କାର କେଶରେଖା, ପଦ୍ମର ହୃଦୟ ପରି ନିର୍ମଳ, ନୀଳ ମେଘ ମଧ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ମୁହଁ, ଶୁଭ୍ର ଦାନ୍ତ ଏବଂ ରୂପବତୀ ଚକ୍ଷୁ, ରାବଣଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା । ତାଙ୍କର କାନ୍ଦୁଥିବା ମୁହଁ, ଅଶ୍ରୁ ପୋଞ୍ଚି ଦିଆଯାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମନୋହର, ନାସିକା ଏବଂ ରକ୍ତ ଅଠ ଠୋଠ ସହିତ ସୁନା ଆଭାରେ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା । ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ବିନା ତାହା ଦିନର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ନିର୍ମଳ ଚମକ ହରାଇଥିଲା । ସୁନାର ଅଭା ମଇଥିଲୀ, ଏହି ନୀଳ ଦେହ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଡ଼ି ରହି, ଯେପରି ଏକ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ଏକ ନୀଳ ହାତୀ ଉପରେ ଚମକେ । ଜନକନନ୍ଦିନୀ, କମଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କ ଦେହର ଅଲଂକାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଭୂଷଣ ସହିତ ରାବଣ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପୃତି ହେଲେ, ଯେପରି ବିଦ୍ୟୁତ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଲିନ । ସୀତାଙ୍କ ଅଲଂକାରର ଝଙ୍କାର ଧ୍ୱନିରେ ରାବଣ ଏକ ଘନ ମେଘ ପରି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ସୀତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ଫୁଲ ଝରି ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ନେଉଥିଲେ । ଏହି ଫୁଲ ଝରଣା ରାବଣଙ୍କ ତ୍ୱରାରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ପୁଣି ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଘେରି ଆସୁଥିଲା । ଏହି ଫୁଲ ଝରଣା ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷିଲା, ଯେପରି ନୀଳ ମହାପର୍ବତ ମେରୁ ଉପରେ ତାରାମାଳା । ସୀତାଙ୍କ ପାଦରୁ ଏକ ମଣିମାଳିକା ଅଳଂକାର ଚକ୍ରବାତ ପରି ଚମକି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଖସିଗଲା । ତାଙ୍କର ଦେହ ତରୁଣ କିଶଳୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଦେହ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଗାଁଠିରେ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ପରି ଚମକୁଥିଲା । ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କର ଦେହର ଅଭାରେ ଜ୍ୱଳିତ ମହାପିଡ଼ା ପରି ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ । ତାଙ୍କର ଅଲଂକାର ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାହା ତଳକୁ ଖସି ଗର୍ଜନା ସହିତ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଫିକା ପଡ଼ିଥିବା ତାରାମାନେ । ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମାଳା, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସ୍ତନ ମଧ୍ୟରୁ ଖସି ଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ଝରିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା । ବିପଦ ସୂଚକ ବାୟୁରେ ଗଛମାନଙ୍କ ଶିଖର କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଦଳ ଭରିଗଲା, ତାହା ଦେଖି ମନେ ହେଉଥିଲା ସେମାନେ କହୁଛନ୍ତି, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!” । ତାଳ ଗଦା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ତାଳ ଫୁଲ, ଭୟଭୀତ ମାଛ ଓ ଜଳଚର, ମଇଥିଲୀଙ୍କୁ ଶୋକ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆଶା ହରାଇଥିଲେ । ତାପରେ, ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକଠା ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କ ଛାୟା ପଛରେ କ୍ରୋଧରେ ଦୌଡ଼ିଲେ । ପାହାଡ଼ମାନେ, ତାଙ୍କର ଝରଣା ମୁଁହ ଓ ଶିଖର ଉପରେ ହାତ ଉଠାଇ, ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସୀତା ଉଠାଯାଉଥିଲେ । ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଉଠାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିର୍ବଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇ, ଫିକା ତମ୍ବୁଳି ହେଇଗଲେ । ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରୁଛନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ବୈଦେହୀ, ସେଠାରେ ନ ନୀତି, ନ ସତ୍ୟ, ନ ଧର୍ମ, ନ କ୍ଷମା ଅଛି । ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ; ଭୟଭୀତ ଓ ମୁଁହ ନମାଇ ଶିଶୁପ୍ରାଣୀମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ । ଅରଣ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଦେହ କମ୍ପିଯାଉଥିଲା, ଚିନ୍ତା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ପୁନିପୁନି ଦେଖୁଥିଲେ । ସୀତା, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ “ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ । ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଭୂମିକୁ ପୁନିପୁନି ଚାହି, ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କେଶ ଓ ଅଲଂକାର ଅସ୍ଥିର ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ । ସୁନ୍ଦର, ନିର୍ମଳ ହସ ଥିବା ମଇଥିଲୀ, ସ୍ବଜନ ବିହୀନ ହୋଇ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଭୟର ଭାରରେ ମୁଁହ ଫିକା ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ପରେ, ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତିରିପନ୍ଥି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ।