ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତିନିଏ ପୁଣିଥରେ ଭୂପତିତ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦଳିତ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ କଲେ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ତିସ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତା, ସ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଯେତେବେଳେ ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଗଭୀର ଶୋକରେ ଆବୃତ ହେଲା। ସେ ଭାବିଲେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନର ଶୁଭାଶୁଭ ଘଟଣାରେ ଅପଶକୁନ, ସ୍ୱପ୍ନ, ଚିହ୍ନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସୀତା ଭାବିଲେ, "ହେ ରାମ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଏଇ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଜାଣିନାହ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର! ମୋ ପାଇଁ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି।" ସେ କହିଲେ, "ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦୟାବଶତଃ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଏବେ ଭୂମିରେ ମୃତ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି।" ଭୟଭୀତ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ସୀତା ଚିତ୍କାର କରି ଡାକିଲେ, "ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!" ସେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା ବିଗଡ଼ିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତ୍ୟକ୍ତା ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସୀତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସୀତା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛକୁ ଲତା ପରି ବାହୁଡ଼ିଆ ହୋଇ "ଛାଡ଼, ଛାଡ଼" ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସରାଜ ତାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଧରିଲେ। ଅରଣ୍ୟରେ "ରାମ! ରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ, ଯେପରି ବେଳେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି। ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଲା, ନୀତିହୀନ ହେଇଗଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପବନ ବହୁନଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇଦେଲେ, ଦେବତାମାନେ ସବୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଦେଖି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ତେବେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ "କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା," ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ମିଶ୍ର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ। ରାବଣ, ସୀତାଙ୍କ "ରାମ!" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ଚିତ୍କାର ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ସୀତା, ସୁନା ଚାମରେ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ମେଘ ଭିତରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଙ୍କର ପିତାମ୍ବର ଆକାଶରେ ଡାନା ମାରୁଥିଲା, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା, ଯେପରି ଦୂର୍ଗା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପାହାଡ଼। ଏହି ଶୁଭ୍ର ମହିଳା ଦେହରୁ ଲାଲ ଲୋଟସ ପତ୍ର ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କର ପିତାମ୍ବର ଆକାଶରେ ସୁନା ପରି ଅଭା ଦେଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଭାରେ ରକ୍ତମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ମୁହଁ ରାମ ବିନା ଅନ୍ଦ୍ରାଧାରା ଲୋଟସ ପରି ନିର୍ଜୀବ ଲାଗୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉପମା, ନିର୍ମଳ ଦନ୍ତ, ଚମକୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି, ଏହି ମୁହଁ ଆକାଶରେ ରାବଣଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ଧୌଳି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ମୁଛିଦିଆ ମୁହଁ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ଲାଲ ଓଠ ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ରାକ୍ଷସରାଜ ତାଙ୍କୁ କମ୍ପିତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମ ବିନା ଏହି ମୁହଁ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅନ୍ଦ୍ରାଧାରା ହେଉଥିଲା। ସୁନା ରଙ୍ଗର ମୈଥିଲୀ, ଶ୍ୟାମ ଦେହ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ହୋଇ, ନୀଳ ହାତୀ ଉପରେ ସୁନା କମରବନ୍ଧ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ, କମଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତେଜସ୍ୱୀ ଅଳଙ୍କାରରେ ରାବଣଙ୍କ ଭିତରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦରେ, ରାବଣ ମେଘ ଭିତରେ ଗଜ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଓ ଶ୍ୟାମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଫୁଲ ଝରି ଚାରିପଟେ ପଡ଼ିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଫୁଲ ଝରଣା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବିକିରଣ ହୋଇ, ପୁଣି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲା। ଏହି ଫୁଲ ଝରଣା ଭାଇଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ତାରାମାଳା ପରି ପଡ଼ିଲା। ସୀତାଙ୍କ ପାଦରୁ ରତ୍ନ ଖচিত ନୂପୁର ଧଳିଯାଇ, ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚକ୍ର ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କ ଶରୀର ତରୁଣ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ଲାଲ ହୋଇ, ଶ୍ୟାମ ଦେହ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ହାତୀ ଉପରେ ସୁନା କମରବନ୍ଧ ପରି ଅଧିକ ରୂପ ଦେଉଥିଲେ। ଭାଇଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଇ, ସ୍ୱୟଂ ତେଜସ୍ୱୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଉଲ୍କା ଚମକୁଥିବା। ସୀତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାହା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଭଙ୍ଗିଗଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ କ୍ଷୟିତ ତାରା ଖସିଯାଏ। ତାଙ୍କ ଗଳାର ହାର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି ଆକାଶରୁ ଭୂମିରେ ଖସିଲା। ଅପଶକୁନ ବାତାସରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ପକ୍ଷୀମାନେ ତଳମୁଣ୍ଡ ଗଛମାନେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ମାଛ ଓ ଜଳଚର ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୈଥିଲୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଏକଠା ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କ ଛାୟା ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ପାହାଡ଼ମାନେ ନଦୀମୁଖ ପରି ଝରଣା ଓ ଶିଖର ଉଠାଇ, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇ, କ୍ଷୀଣ ଚକ୍ର ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଦେବତା, ପ୍ରକୃତି ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରକୃତି ମୌନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଗଲା।