ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଏକ ଘନ କଳା ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଛାତି ଶ୍ବେତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶୂର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ସେ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଶେଷ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଏଁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୀତା ଆଉଥରେ ଏହି ମହାବୀର ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅନନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତା, ସ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବା ଶିରୋମଣି ଗୃଧ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ବିଳାପ କରିଲେ। ସେ କହିଲେ—"ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନର ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଦିନ, ସ୍୵ପ୍ନ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଆଗରୁ ଦେଖାଯାଏ। ରାମ, ତୁମେ ତୁମ ଭୟଙ୍କର ବିପଦକୁ ଜାଣିନାହ, ମୋ ପାଇଁ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସୁଛନ୍ତି। ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଏଠାରେ ହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୁଏଁଛନ୍ତି।" ସୀତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ—"ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର!" ତାଙ୍କର ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ବିକଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଏକାକି ତ୍ୟାଗିତା ପରି କନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ଗଛକୁ ବେଳି ଯେମିତି ଜଡ଼ି ଥାଏ, ସୀତା ମଧ୍ୟ ଗଛମାନେକୁ ବେଳି ଧରି "ଛାଡ଼, ଛାଡ଼!" ବୋଲି ଉଚ୍ଚରଣ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଧରିଲେ। ବନରେ "ରାମ! ରାମ!" ବୋଲି କୁହୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଜଣେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଦୃଢ଼ ଚରିତ୍ର ରାବଣ ଚୁଲି ଧରି ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ଘଣ୍ଟି। ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏହି ଅପମାନ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଗଲା, ନୀତି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ସେଠାରେ ପବନ ବହୁନଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ହାରାଇଯାଇଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଚକିତ ହେଲେ। ତେବେ, ପ୍ରଭାତପିତା ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା," ଏବଂ ମହାମୁନିମାନେ ମିଶ୍ର ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭବ କଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ବାସୀମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଏହି ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ବିନାଶ ଆସିବାକୁ ଲାଗିଛି ବୁଝିଲେ। ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମହାପତି, "ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି କୁହୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ତାପିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଜଳମୟ ହୋଇ ହଳଦି ଚୀର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ହଳଦି ପୋଶାକ ଝୁଲୁଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଚମକାଇ ଦେଉଥିଲା, ଯେପରି ପହାଡ଼ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଛି। ସେଇ ଶୁଭ୍ର ମହିଳାଙ୍କ ଦେହରୁ ଖସିପଡ଼ୁଥିବା ଲାଲ ଗୋଲାପ ଫୁଲ ରାବଣଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ହଳଦି ଚୀର ଆକାଶରେ ଝୁଲୁଥିବା ସୁର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଲାଲ ମେଘ ଉପରେ ରଉଦ୍ର ପ୍ରଭା ପରି। ରାବଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରଖାଯିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ରାମ ବିନା ଏହି ମୁହଁ ମାନେ ଗଛ ବିନା ପଦ୍ମ ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଅଖି, କ୍ଷୁଦ୍ର ନାକ ଓ ଲାଲ ଓଠ ଏହି ମୁହଁକୁ ଆକାଶରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମକ ଦେଉଥିଲା। ରାମ ବିନା ଏହି ମୁହଁ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ମୈଥିଲୀ, କଳା ଦେହ ରାକ୍ଷସର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଝୁଲିଥିଲେ, ଯେପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ନୀଳ ହାତୀ ଉପରେ ଶୋଭା ଦେଉଛି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ବିଜୁଳି ପରି ମେଘକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦରେ ରାବଣ ଏକ ଘନ କଳା ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଖସିପଡ଼ୁଥିବା ଫୁଲମାଳା ରାବଣଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଖସି ପଡ଼ୁଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏହି ଫୁଲମାଳା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରଣ ହେଉଥିଲା, ପୁଣି ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ଘେରି ଆସୁଥିଲା। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଫୁଲମାଳା ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା, ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ତାରାମାଳା ଝରିପଡ଼େ। ବୈଦେହୀଙ୍କ ପାଦରୁ ଏକ ମଣି ଜଡିତ ପାଉଜି ଖସିଗଲା, ଯାହା ମେଘମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏହା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ତରୁଣ ଶାଖାରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କଳା ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ହାତୀ ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ପରି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣ ଆକାଶରେ ଗଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧୂମକେତୁ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏହା ଭୂମିରେ ଖସି ଛିଣ୍ଡିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଅଲସା ତାରା ଖସିପଡ଼େ। ତାଙ୍କର ଗଳାର ମାଳା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲା, ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଖସି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ଧରାକୁ ଅବତରଣ କରେ। ଅଶୁଭ ପବନରେ ଗଛମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦଳ ହେଉଥିଲେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ କୁହୁଥିଲେ—"ଭୟ କରନି!" ଅପରେ, ଜଳବନ୍ଧୁ ମିତ୍ର ମୈଥିଲୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପଦ୍ମମାନେ ମୁର୍ଝାଇଗଲେ, ମାଛ ଓ ଜଳଚର ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ତା'ପରେ, ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିଦିଗରୁ ଏକଠା ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ସୀତାଙ୍କ ଛାୟା ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ପର୍ବତମାନେ ଝରଣାକୁ ମୁଖ ଭାବେ ଓ ଶିଖରକୁ ବାହୁ ଭାବେ ଉଠାଇ କୁହୁଥିଲେ—"ସୀତାକୁ ନେଉଅନି!" ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତି କରୁଥିଲା।