ରାବଣଙ୍କ ବିକ୍ରମରେ ପୁନିପୁନି ପୀଡିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଧୃତି ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଠୋଠ ରୋଷରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଶରୀର କାପୁଥିଲା। ରାବଣ, ବାଇଁ ଜଂଘା ଉପରେ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରଖି, ପ୍ରକୁପ୍ତ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖିତ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାଥରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୋରେ ଅଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷୀରାଜ ଜଟାୟୁ ଚତୁର ଭାବେ ସେହି ଆଘାତକୁ ଟାଳି, ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ବାମ ଦଶଟି ହାଥ କାଟି ଦେଲେ। ଏହି କାଟା ହାଥଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ ନୂତନ ଭାବେ ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ବିଷ ଝରିବା ସାପ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହା ଦେଖି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଫେଲିଦେଲେ ଏବଂ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାଥପା ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ ଓ ପକ୍ଷୀମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁହେଁ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ରାବଣ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ପକ୍ଷ, ପାଦ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଟାୟୁଙ୍କର ପକ୍ଷ କଟାଯିବା ସହିତ, ସେ ମହାପକ୍ଷୀ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସି, ତୁରନ୍ତି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଜଟାୟୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ନିଜ ପରିଜନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଏକ ଘନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଛାତି ଧୂସର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ମାନେ ଜଣେ ଅଗ୍ନି ଶେଷ ହୋଇ ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ଭଳି ମୁହଁ ଥିବା ସୀତା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅବନମ୍ର ହୋଇ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରେ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ତିଶ ଶ୍ଲୋକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତା, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବା ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କହିଲେ— ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନର ଶୁଭାଶୁଭ ଘଟଣାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅପଶକୁନ, ସ୍ୱପ୍ନ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକ୍, ଏବଂ ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ, ରାମ ତୁମେ ତୁମର ବଡ଼ ଅପମଙ୍ଗଳ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠି ଆସୁଛନ୍ତି। ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଦୟାବଶତଃ ଏଠି ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ମୃତ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ବିଳାପ କରି କହିଲେ, "ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ଏହିପରି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସ୍ନାନ୍ଦିତ ମହିଳା ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଯେପରି ନିକଟରେ କେହି ଶୁଣିପାରନ୍ତି। ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା ଖସିଯିବାରେ ଶୋକାକୁଳ ସୀତା, ଏକା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏହିବେଳେ ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ସୀତା, ବଡ଼ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ଲତାପରି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ—"ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଛାଡ଼"—କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସରାଜ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଲେ। ସେ "ରାମ! ରାମ!" ବୋଲି ବନରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ରାମ ବିନା ଏକା ହୋଇ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁସ୍ବରୂପ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି ଉଠାଇନେଲେ, ମାନେ ଜୀବନର ଶେଷ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ସୀତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅନ୍ୟାୟରେ ଭରିଗଲା, ଘନ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା। ସେଠାରେ ବାୟୁ ବହିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଲେ, ଦେବମାନେ ଦୈବ ଚକ୍ଷୁରେ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ତେବେ ପ୍ରଭୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା," ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଏକାଧାରେ ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ, ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ବିନାଶ ଆସିବ ବୋଲି ବୁଝିପାରିଲେ। ଏହିପରେ ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣ, 'ରାମ!', 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଓ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଭଳି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୀତବସ୍ତ୍ର ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଯାହା ରାବଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଚମକାଉଥିଲା, ମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼। ସେହି ଶୁଭ୍ର ମହିଳାଙ୍କ ଦେହରୁ ଖସିଥିବା ରକ୍ତକମଳ ମଣ୍ଡ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କର ପୀତବସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ରକ୍ତମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ମୁହଁ, ରାବଣଙ୍କ ଛାତିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ରାମ ବିନା ତାହା ଚମକୁନଥିଲା, ମାନେ ତଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପଦ୍ମ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନ୍ଦର କପୋଳ ଓ ମୂଳ ଭାଗ ସହିତ, ନୀଳ ମେଘରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ ଓ ମନୋହର ନୟନ ସହିତ ରାବଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଥିଲା। କାନ୍ଦିଥିବା ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ, ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜିତ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମନୋହର, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ଲାଲ ଠୋଠ ସହିତ, ଆକାଶରେ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ରାକ୍ଷସପତି ଦ୍ୱାରା ଉପଦ୍ରବିତ ହୋଇଥିବା ସେହି ମୁହଁ ରାମ ବିନା ଚମକୁନଥିଲା, ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି। ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ସେହି ମୈଥିଲୀ, ଗାଢ଼ କଳା ଦେହର ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମାନେ ନୀଳ ହାତୀରେ ସୁନା ମେଖଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ପଦ୍ମ ଭଳି ସୁନ୍ଦର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉଥିଲେ, ମାନେ ମେଘରେ ବିଜୁଳି ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାପରି। ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦରେ, ରାକ୍ଷସପତି ଏକ ଘନ ମେଘ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।