ଏହି ସମୟରେ, ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ଶୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯିବାକୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଗୃଧ୍ର ରାଜା ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖର ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରିକି ଜଣେ ପ୍ରବୀଣ ହସ୍ତିଆରୋହୀ ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ପିଠିକୁ ଦବାଇ ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖର ଓ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଚିରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚୁଲି ଟାଣି ଟାଣି କାଢ଼ିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଗୃଧ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଧୃତି କମିଗଲା, ତାଙ୍କ ଠୋଠ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ରାବଣ ତାଙ୍କ ବାମ ଜଘନ୍ ଉପରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ରଖି, ରୋଷରେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତାଳ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଜଟାୟୁ ଚାଲାକିରେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇ, ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଦଶ ବାମ ହାତ କାଟିଦେଲେ। ଏହି କଟାଯାଇଥିବା ହାତଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ପୁଣି ଗଜାହାରା ହେଲା, ବିଷ ଝରିବା ନାଗମାନେ ମାଟି ଗହ୍ବର ଠାରୁ ବାହାରିଥିବା ପରି। ଏହି ଦେଖି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶୀତାଙ୍କୁ ପାଖକୁ ଫେଲିଦେଲେ ଓ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ିଲେ। ଏହା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ଓ ପକ୍ଷୀମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଦୁହେଁ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ରାବଣ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ପକ୍ଷ, ପାଦ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ କାଟିଦେଲେ। ତୀବ୍ର ଆଘାତରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ପକ୍ଷ କଟାଯିବା ସହ, ସେ ଜୀବନ ପ୍ରାୟ ଛାଡ଼ି, ଅଚାନକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ଶୀତା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ପରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ଏକ କଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚେଷ୍ଟ ଧୂସର ଓ ଶୂରବଳ ଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିବା ପରି ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ। ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା ଶୀତା ପୁଣିଥରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦମିତ ହୋଇଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବାହାନ୍ନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଶୀତା, ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦେଖି ଗଭୀର ଶୋକରେ ବିଳାପ କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମଣିଷଙ୍କ ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଥିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅପଶକୁନ, ସ୍ୱପ୍ନ, ଚିହ୍ନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ବିଶେଷ ଭୂମିକା ନେଇଥାନ୍ତି। ରାମ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାତ ଅଛ, କିନ୍ତୁ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଛନ୍ତି। ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଦୟାବଶତଃ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ନିପାତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଏବେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ଏହିପରି ଭୟଭୀତ ଶୀତା ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଆଶା କଲେ କି ନିକଟରେ କେହି ଶୁଣିପାରିବେ। ମୁଣ୍ଡ ଓ ଆଭୂଷଣ ବିକୃତ ହୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକାକି ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ନାରୀ ପରି ଶୀତା ବିଳାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାବଣ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ଶୀତା, ବଡ଼ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷମାନେକୁ ଲତା ପରି ଚିଁହିଁ ଧରି, ପୁନିପୁନି "ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଛାଡ଼!" ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲେ। ଶୀତା ଅରଣ୍ୟରେ "ରାମ! ରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ରାମ ବିନା ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଦୃଶ୍ୟ। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅପମାନିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସାରା ସଂସାର ଅନ୍ୟାୟରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା, ଘନ ଅନ୍ଧାରେ ଢାକିଗଲା। ସେଠାରେ ବାତାସ ବହିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ମ୍ଲାନ ହେଲା, ଦେବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କଲେ, ମହାମୁନିମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଉଭୟରେ ଅନୁଭବ କଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ନିବାସୀମାନେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଧରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ବୁଝିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାବଣ, ଶୀତାଙ୍କୁ ଧରି "ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଆକାଶକୁ ଉଠାଇନେଲେ। ସୁନା ରଙ୍ଗର ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୀତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ତପ୍ତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପିତାମ୍ବର ଆକାଶରେ ଫଡ଼ିଉଠି, ରାବଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଉଥିଲା, ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି। ସେଇ ମହାମଙ୍ଗଳମୟୀ ନାରୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଲାଲ ଗନ୍ଧର ଲୋଟସ ପତ୍ର ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତାମ୍ବର ଆକାଶରେ ହେଲା, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦୂରୁଦୂର୍ବଳା ମେଘ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ରାବଣଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନରେ ଆକାଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ବିନା ଅଲୋକିତ ହେଉନଥିଲା, ଯେପରି ମାନେ ତଣ୍ଡୁଳ ବିନା ପଦ୍ମ ଅସୁନ୍ଦର ଲାଗେ। ତାଙ୍କର ଲାଲିତ୍ୟମୟ ମୁହଁ, ଅନୁପମ କପୋଳ ଓ କୁନ୍ଦନ ଦାନ୍ତ, ଶୋଭାମାନ ଆଖି ରାବଣଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନରେ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ମୁଛାଯିଥିବା ମୁହଁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମନୋହର, ଶୁଭ୍ର ନାସିକା ଓ ଲାଲ ଓଠ ଆକାଶରେ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ହଲେ ମଧ୍ୟ ଶୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ରାମ ବିନା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିନେ ଯେପରି ଅଲୋକିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଅନ୍ଧାର ଲାଗୁଥିଲା। ସୁନା ରଙ୍ଗର ମୈଥିଳୀ, ଗାଢ଼ କଳା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ସୁନା ମେଖଳା ନୀଳ ହାତୀ ଉପରେ ଚମକେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତା, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ମେଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଚମକୁଥିଲା।