ରାବଣଙ୍କୁ ଜଟାୟୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିଣାମ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବିବେକ ନଥିବା ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ନଷ୍ଟ ହେବା। ତୁମେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧିଛ, କେଉଁଠି ପଳାଇବା? ଏକ ଚିପା ମାଛ ପରି ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେବା। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଦୁଇ ରଘୁପୁତ୍ର ତୁମର ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଏହି ଆଶ୍ରମର ଉଲ୍ଲଂଘନ କେବେ ସହିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହା କାପୁରୁଷ ଓ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ; ଏହା ଚୋରମାନେ କରନ୍ତି, ନାହିଁ କି ଶୂରମାନେ। ଯଦି ତୁମେ ଏକ ଯୋଦ୍ଧା, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ହେଉ, ରାବଣ; ଖରା ପରି ତୁମେ ମୃତ୍ତିକାରେ ପଡିଯିବା। ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ, ତାହା ନିଜ ନଷ୍ଟକୁ ନେଇଯାଏ—ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। କେଉଁ ଲୋକ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ଯାହାର ପରିଣାମ ପାପ? ଏହି ଜଗତର ମହାପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ।” ଏହି ଶୁଭବାକ୍ୟ କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଜୋରଦାର ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି ଜଟାୟୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଚାରିପାଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଖୋଚିଲେ, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ହାତୀ ଚାଳକ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ତାଙ୍କର ଚୁଞ୍ଚ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଦବାଇ, ନଖର ଦ୍ୱାରା ଚିରି, ନଖ, ପାଖ, ଚୁଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କେଶ ଉଖୋଡିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ରାଜା ଜଟାୟୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଏକା ପରେ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଠୋଡ ରୋଷରେ ଫିଁସ ହେଲା, ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଲା। ବାମ ଜଂଘାରେ ବୈଦେହୀକୁ ଧରି, ରାବଣ ଦୁଃଖିତ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ, ମନ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ତଥାପି ଗୃଧ୍ର ରାଜା ଜଟାୟୁ ଏହି ଆଘାତକୁ ଏଡ଼ି, ଚୁଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ଦଶଟି ବାମ ହାତ କାଟି ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ କଟାଯାଇଥିବା ହାତଗୁଡିକ ମହାସର୍ପ ପରି ବିଷ ଧାରାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଉଥିବା ଚୁଆଁ ପରି, ତୁରନ୍ତ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ରୋଷରେ ବୈଦେହୀକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି, ଗୃଧ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ହାତ ଓ ପାଖରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହାପରେ ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଗୃଧ୍ର ମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଦୁଇ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ପାଖ, ପାଦ, ପାଖ ଚିରିଦେଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଟାୟୁଙ୍କର ପାଖ ଚିରିଦେଲା, ଏହି ମହାଗୃଧ୍ର ଜୀବନ ନିକଟରେ ଶେଷ ହେଇଯିବା ସମୟରେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ଜଟାୟୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ସୀତା ବିପ୍ରମତ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ପରିବାର ଲୋକ ପରି ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଏକ ଅନ୍ଧାର ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଚେଷ୍ଟ ଫିକା ଓ ଶୂରତାର ଚିହ୍ନ ନିୟେ, ଦଳି ଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି ପରି ଶାନ୍ତ ହେଇ ପଡିଥିଲେ। ଏହାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିଶୀଳ ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ଚିରି ପଡିଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏଉଁପରେ ଦିବ୍ୟ ମହାକାବ୍ୟ ମହାର୍ଷି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରପ୍ଚ୍ଚାନ୍ନ ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅପାର ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ। ତାହା ପରେ ସୀତା, ନାରୀମନ୍ଦରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ। ଜନ୍ମ, ଶକୁନ, ସ୍ୱପ୍ନ, ଓ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭାଗ୍ୟର ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ଦେଖାଯାଏ। ସୀତା କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ରାମ, ତୁମେ ଏହି ମହାଦୁଃଖ ଜାଣିନାହାଁ; ଏହି କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପାଇଁ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦୟାରେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଦୁଃଖରେ ଏବେ ଭୂମିରେ ହତ ହୋଇପଡିଛନ୍ତି।” ସୀତା ବିପ୍ରମତ୍ତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ, “ମୋତେ ବଞ୍ଚା, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ଶୋଭିତ ଅଲଙ୍କାର ଓ ମାଳା ଖସିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତିଆଗିଆ ମନେ, ସୀତା ବିଳାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ବୈଦେହୀକୁ ଧରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ବଡ଼ ବୃକ୍ଷକୁ ଲତା ପରି ଆଲିଂଗନ କରି, ସୀତା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଛାଡ଼!” କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲେ। ବନରେ “ରାମ! ରାମ!” ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସୀତା, ରାମ ବିନା ଦୁଃଖରେ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁପରି ରାବଣ ଦ୍ୱାରା କେଶ ଧରି ଉଠାଯାଇଲେ, ଜଣେ ମୃତ୍ୟୁପାଇଁ ଉଠାଯାଇଥିବା ପରି। ବୈଦେହୀ ଉଲ୍ଲଂଘିତ ହେବା ସମୟରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ଏପରି ଆଛିଲା। ସେଠାରେ ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ହରାଇଗଲା; ଦେବଗଣ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରାଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା,” ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ମିଶିଗଲେ। ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲର ନିବାସୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ସୀତା ଧରାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖରେ ରାବଣଙ୍କ ନଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି। କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ, ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି, “ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଗଲେ। ସୀତା, ଜଳିଥିବା ସୁବৰ্ণ ପରି ଦେହ, ପୀତବସନ ଶୋଭିତ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୀତବସନ ଆକାଶରେ ଫଡ଼ିଉଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଚମକାଇଦେଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଦେହରୁ ଲାଲ ଦଳ ପତ୍ର ରାବଣଙ୍କୁ ପଡ଼ିଲା। ସୀତାଙ୍କର ପୀତବସନ ଆକାଶରେ ଫଡ଼ିଉଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ମେଘ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ମଧୁର ମୁହଁ, ଆକାଶରେ ରାବଣଙ୍କ ଜଂଘାରେ ରହିଥିଲା, ରାମ ବିନା ଚମକୁନଥିଲା, ମୁଦୁଳି ପରି ତାଣ୍ଡା ହୋଇଯାଉଥିଲା।