ରାବଣ, ତୁମେ ତୁମ ସହଯୋଗୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ସେବକଙ୍କ ସହିତ ଜଣେ ଜଣେ ବିଷ ପାନ କରୁଛ, ଏହା ଜଳ ପାନ କରିବା ପରି; କାରଣ ତୁମ ଏହି ବିଷ ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା ଅଛି। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିଣାମ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବିବେକ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଜଣେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନଷ୍ଟ ହେବ। ତୁମେ କାଳର ଫାଦରେ ବାନ୍ଧି ରହିଛ, କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ? ଚାଳ ଦେଇ ଧରାଯିଥିବା ମାଛ ପରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଧରାଯିଛ। ରାବଣ, ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ନନ୍ଦନ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ, କେବେ ତୁମ ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଏହି ଆଶ୍ରମର ଉଲ୍ଲଂଘନକୁ ମାନିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବଳ ଓ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ; ଏହି ଚୋରମାନେ ଚାଲିଥିବା ରାସ୍ତା, ବୀରମାନେ ଚାଲିଥିବା ରାସ୍ତା ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମେ ଏକ ସତ୍ୟ ବୀର, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠାରେ ଦଉଡ଼ିବା, ରାବଣ, ତୁମେ ମୃତ ଭୂମିରେ ପଡିବା, ଖରା ପରି। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ଯଦି ଏହା ଅଧର୍ମ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିନାଶକୁ ନେଇଯାଏ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଏବେ କରିଛ। କେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ପାପର ପରିଣାମ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ? ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଦିବ୍ୟ ଜଗତପତି ମଧ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଝପଟିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି, ଜଟାୟୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖର ଦ୍ୱାରା ସବୁ ପାଖରେ ଚିରିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦକ୍ଷ ହାତୀର ଅଧିରୋହୀ ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଦବାଇ, ନଖର ଦ୍ୱାରା ଚିରିଦେଲେ, ଓ ନଖ, ପକ୍ଷ, ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କେଶ ଉଖିଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ପୁନିପୁନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ରରାଜ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବାରୁ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଓଠ ରୋଷରେ କମ୍ପି ଉଠିଲା, ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଲା। ରାବଣ, ବାଇଁ ଦିଅରେ ବୈଦେହୀକୁ ଧରି, ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଥିବା ଜଟାୟୁକୁ ତାଙ୍କର ହାତ ଦ୍ୱାରା ମାରିଲେ, ରୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ ମନ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କୁ ଏଡ଼ି ଗଲେ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଦଶ ବାଇଁ ହାତ ଚିରିଦେଲେ। ଏହି ଚିରିଦିଆଯିଥିବା ହାତଗୁଡିକ ସହ ବିଷ ଧାରା ଜ୍ୱଳି, ଏକ ଚୁହାରୁ ସର୍ପ ଉପ୍ଜିଥିବା ପରି, ତୁରନ୍ତ ଫେରି ଉପଜିଗଲା। ତାପରେ, ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋଷରେ ଭରି, ସୀତାକୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଫେଳିଦେଲେ ଓ ଜଟାୟୁକୁ ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟି ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାରିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ଓ ପକ୍ଷୀ ମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଉଭୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବାରୁ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଜଟାୟୁଙ୍କର ପକ୍ଷ, ପାଦ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ କାଟିଦେଲେ। ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କର ପକ୍ଷ କାଟିଯିବାରୁ, ମହାଗୃଧ୍ର, ପ୍ରାୟ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଯିବା, ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ଜଟାୟୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡିଥିବାକୁ ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ସୋକରେ ଭରି, ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଲଙ୍କାର ମହାରାଜ ଭୂମିରେ ଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏକ କଳା ବର୍ଷା ମେଘ ପରି, ଚେହେରା ଫିକା, ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେବା ପରି ନିର୍ଜୀବ। ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁ ଥିବା ସୀତା, ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଓ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବିନତ ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ପୁନି ଆଲିଂଗନ କରି, ଜନକନନ୍ଦନୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରଭାବିତ ବାଉନ୍ଶ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅଂଶ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଲା। ତାପରେ, ସୀତା, ସ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲୋକଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିପତ୍ତିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶକୁନ, ସ୍ୱପ୍ନ, ଓ ଚିହ୍ନ ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଜଣାଇଥାଏ। ଯେଉଁ ରାମ, ତୁମେ ତୁମ ଏହି ବଡ଼ ବିପତ୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାଁ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏଠି ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ମୋ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ପକ୍ଷୀ, ଦୟାରେ ଆଗକୁ ଆସି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଦୁଃଖରେ ଏବେ ଭୂମିରେ ମୃତ ପଡିଛନ୍ତି। "ମୋତେ ଏବେ ରକ୍ଷା କର, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!"—ଏହିପରି ଆଶାରେ, ଭୟରେ ଭରି, ମହାନ ଲାଡ଼ି ସ୍ତ୍ରୀ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଆଶା କଲେ ଯେ ନିକଟରେ ଥିବା କେହି ଶୁଣିବେ। ଫୁଲ ଓ ଅଳଙ୍କାର ବିକୃତ ହୋଇ, ତ୍ୟାଗିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୀତା ବିଲାପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ବୈଦେହୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ବଡ଼ ବୃକ୍ଷକୁ ଅଳିଂଗନ କରୁଥିବା ଲତା ପରି, ସୀତା ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ପୁନିପୁନି ଚିତ୍କାର କଲେ—"ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଛାଡ଼!"—କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, "ରାମ! ରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ରାମ ବିନା, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁପରି ଅନ୍ଧକାର ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା କେଶ ଧରି ଉଠାଯାଇଲେ। ବୈଦେହୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ବିନ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇଗଲା, ଗଢ଼ା ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଲା। ଏଠି, ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ, ଉତ୍ସାହୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ହରାଇଦେଲେ, ଦେବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଭାବିତ ପିତାମହ କହିଲେ—"କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା"—ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶୁଣି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଏହି ଅନୁଭୂତି କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ "ରାମ!" ଓ "ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶୁଭ୍ର ଶରୀର, ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା, ବଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।