ଅବିବେକୀ ରାବଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଛ, ସେ ରାମଙ୍କ ଭାର୍ୟା, ଯାଙ୍କ ତୀର ମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ପର୍ଶ ସମାନ ଭୟଙ୍କର। ଏହି କାମ କରି ତୁମେ ନିଜ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହିତ ବିଷ ପାନ କରୁଛ, ଯେପରି ବିଷ ଜଳ ଭଳି ପିଉଛ। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଅବିବେକୀ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପରି ନଶ୍ଟ ହେବ। ତୁମେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧି ଯାଇଛ, କେଉଁଠି ପଳାଇବ? ଚୋଉଁ ଧରା ଛୁଆ ପରି ତୁମେ ନଶ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ ଧରାପଡ଼ିଛ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏହି ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଏହି ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଅପମାନ କେବେ ମାନିବେ ନାହିଁ। ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ସେ ଭୀରମାନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଚୋରମାନ୍ୟ ର ମାର୍ଗ, ଏହା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ଯଦି ସତ୍ୟ ସୂରବୀର ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦାଁଡ଼ି ରୁହ, ରାବଣ, ତୁମେ ମୃତ ଖରା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯିବ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେ ଅଧର୍ମ କାମ କରେ, ସେ ନିଜ ନଶ୍ଟକୁ ଆଣେ—ଏହି କାମ ତୁମେ ବର୍ତ୍ତମାନ କରିଛ। କିଏ ଏପରି କାମ କରିବ ଯାହାର ଫଳ ପାପ? ସ୍ୱୟଂ ଜଗତ୍ପତି, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏପରି କାମ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଶୁଭ ବାଣୀ କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଚାରିପଟେ ଅଟାଇଲେ, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ହସ୍ତୀପାଳ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ହସ୍ତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ତାଙ୍କ ଠୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଦବାଇ, ନଖର, ପଖିଲା ଓ ଠୁଣ୍ଡିରେ ତାଙ୍କ କେଶ ଉଖଡ଼ିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଳି ଉଠିଲେ, ଶରୀର କପିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବାମ ଜଂଘାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରି, ରାବଣ କ୍ରୋଧାନ୍ଦ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତାଳି ମାଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷୀରାଜ ଚତୁରତାରେ ଏହା ଅଟାଇ, ଠୁଣ୍ଡିରେ ତାଙ୍କ ଦଶଟି ବାମ ହାତ କାଟି ଦେଲେ। ଏହି କଟାହାତ ତୁରନ୍ତ ସର୍ପ ମୁଣ୍ଡ ଭଳି ବିଷ ଧାରାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୋଇ ପୁଣି ବଢ଼ି ଗଲା। ଏହାଦେଖି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ଫେଙ୍ଗି, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମୁକ୍କା ଓ ପାଦରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏପରି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ ଓ ପକ୍ଷୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷଣକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ସମୟରେ ରାବଣ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଜଟାୟୁଙ୍କ ପଖିଲା, ପାଦ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ କାଟି ଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁଙ୍କ ପଖିଲା କଟାଯିବାରୁ, ସେ ଆଶୁ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଲୁହରେ ଲଥପଥ ହୋଇ ଲୁହି ଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରିୟାତି ଜଣଙ୍କୁ ଭଳି ଜଟାୟୁଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ। ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ଏହି ମହାବଳୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଭୂମିରେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ୟାମ ମେଘ ଭଳି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ଫିକା ଓ ଶକ୍ତି ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି ଶେଷରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମ ମୁଖ ଶୋଭା ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦଳିତ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆବାର କୋଳେ ନେଇ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଉପବେଦନା କଲେ। ଏଉଁପରି, ବିଭାତ୍ସ ଦୃଶ୍ୟରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ନିଧନ ଦେଖି, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ଚଳିଶ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ନାରୀମଣି ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ପ୍ରଳାପ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନର ଶୁଭାଶୁଭ ଘଟଣାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶକୁନ, ସ୍ୱପ୍ନ, ଓ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଜାଣିନାହ, ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଛନ୍ତି। ଏହି ପକ୍ଷୀ, ଦୟାବଶତଃ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଏବେ ଭୂମିରେ ନିହତ। "ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, କକୁତ୍ସ୍ଥ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!"—ଏପରି ଭୟ ଭିତରେ ସେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଯେପରି ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିପାରେ। ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା ବିଖରା, ବିପ୍ରସ୍ଥିତ ସୀତା କାନ୍ଦୁଥିବା ସମୟରେ, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଏଗିଅସିଲେ। ବୃକ୍ଷକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ବେଳ ଲତା ପରି, ସୀତା "ଛାଡ଼, ଛାଡ଼!" ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଲଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସପତି ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ। ଦୁଃଖରେ "ରାମ! ରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ରାମ ବିନା ଅବନ୍ଧୁ ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ କେଶ ଧରି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବାକୁ ତୁଳିଲେ। ଏହି ଅପମାନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା, ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ବାୟୁ ବହିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୀତାଙ୍କ ହରଣ ଦେଖି ଅବାକ୍ ହେଲେ। ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଘୋଷଣା କଲେ, "କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା," ଓ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ବୁଝିଗଲେ, ଏହି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ନଶ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ। କିନ୍ତୁ ରାବଣ, "ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ତାପାଏଁ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ସମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପବନେ ଫଡ଼ିଉଠୁଥିଲା, ଏହି ଶୋଭାରେ ରାବଣ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ଭଳି ଚମକିଉଠିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନା ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଗନ୍ଧର ରକ୍ତ କମଳ ମାଳା ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ଶୋକ, କ୍ଷୋଭ ଓ ଅନ୍ୟାୟର ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣ, ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ଆକାଶ ମାର୍ଗେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଦୁଃଖ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଗଲା।