ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ନିୟେ ରାବଣଙ୍କର ସ୍ବର୍ଗୀୟ, ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଆମୋର ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଜଟାୟୁ ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରି ମାରି ଦେଲେ। ତା’ପରେ ତିନିଟି ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଆପଣେ ଚାଲିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିତ ଏବଂ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ରାବଣଙ୍କର ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଜଟାୟୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରଥର ଚାନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଛତା, ପଙ୍ଖା ଏବଂ ରକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାଟିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଏଥିପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ରାଜା ଜଟାୟୁ ତା’ର ଚିହ୍ନିଆ ଚୋଉ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ତିବ୍ର ଭାବରେ ଉଖି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କର ଧନୁ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ରଥଚାଳକ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ରାବଣ ଭୂମିରେ ତଳି ପଡ଼ିଲେ, ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ରହିଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମହାତ୍ମା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ "ଶାବାସ୍, ଶାବାସ୍!" ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଜଟାୟୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଧରି ଉଠିଗଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଗୋଦିରେ ବସାଇ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଛଡ଼ା ବାକି ସବୁ ଉପାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଚାଲିଯିବାକୁ ଯୋଜନା କଲେ। ଏହିପରେ ଜଟାୟୁ ଉଠି, ରାବଣଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ତୀବ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, "ରାବଣ, ତୁମେ ଅବୁଝ, ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନେଉଛ, ଯାହାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ତୁମ ଏବଂ ରକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ପାଇବେ।" "ତୁମେ ତୁମ ମିତ୍ର, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା, ଉପଚାରକ ସହିତ ବିଷ ପିଉଛ, ଏହି ଅପରାଧର ପରିଣାମ ଜାଣିନାହ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହେବା।" "ତୁମେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଛ, ଏହାରୁ କେଉଁଠି ପଳାଇବ? ଚାଉ ଉପରେ ଟଙ୍ଗିଥିବା ମାଛ ପରି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ନିବୃତ୍ତି ପାଇବ।" "ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଦୁଇ ପୁଅ, ତୁମ ଏହି ଅପରାଧ କଦାପି ସହିପାରିବେନି।" "ତୁମେ କ୍ଷୀଣ, ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ଅପରାଧ କରିଛ, ଏହି ନୀତି ନାୟକମାନଙ୍କ ନୁହେଁ, ଚୋରମାନଙ୍କ ନୀତି।" "ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ବୀର ହେଉ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ ଠିଆ ହୁଅ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ଖରା ପରି ଭୂମିରେ ମୃତ ହେବା।" "ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ, ସେ କେବଳ ନାଶକୁ ନେଇଯାଏ, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚୟନ କରିଛ।" "କେଉଁ ଜଣେ ଅପରାଧ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଜାଣି ବି କରିବେ? ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେନି।" ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ପଡ଼ିଲେ। ତା’ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଉଖି ଦେଲେ, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ହାତୀ ଚାଳକ ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ଚୋଉ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ଦବାଇ, ନଖ, ପଖ, ଚୋଉ ଦ୍ୱାରା ତା’ର କେଶ ଉଖି ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏପରି ରାବଣ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତା’ର ଓଠ କପିଗଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଡାହାଣ ଉରୁ ଉପରେ ରଖି, ରାବଣ ରୋଷରେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତା’ର ହାତ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ତେବେ ଜଟାୟୁ ଏହି ଆଘାତକୁ ଏଡ଼ି ଚୋଉ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱର ଦଶଟି ହାତ ଉଖି ଦେଲେ। ଏହି ହାତ ଉଖି ଦେଇଥିଲେ ମାତ୍ର, ଏହି ହାତଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ରୁ ଉଠିଥିବା ସାପ ପରି ତୁରନ୍ତ ଫେରି ଆସି, ବିଷ ଝରିବାରେ ଜ୍ୱଳିତ ହେଲା। ଏହି ଦେଖି ଦଶମୁଖ ରାବଣ ରୋଷରେ ଭରି ସୀତାଙ୍କୁ ପକାଇ ଦେଇ, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତା’ର ହାତ, ପା, ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହାପରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃସାହସିକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ରାବଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତା’ର ପଖ, ପା, ପାର୍ଶ୍ୱ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ତୀବ୍ର ଆଘାତରେ ଜଟାୟୁ ଭୂମିରେ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ, ତା’ର ପ୍ରାଣ ନିକଟରେ ଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦେଖି ବୈଦେହୀ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ପରି ଗତିକୁ ଲଗିଲେ। ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ମেঘପରି ଶ୍ୟାମ, ଚେଷ୍ଟା ଫିକା, ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି ଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ତା’ର ଶକ୍ତି ମାନିଲେ। ଜଟାୟୁ ଭୂମିରେ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦମି ଯାଇଥିବା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁରେ ଅଶ୍ରୁ ନିକାସ କରି, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଦୁଃଖରେ ଭରି କାନ୍ଦିଲେ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ବିଭାଗ ଶୁଣ, ଏହା ହେଉଛି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନୁଷ୍ଠାନର ପ୍ରଥମ ଶ୍ଲୋକ। ଏହାପରେ ନାରୀମଣି ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି, ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ବିଳାପ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଅମଙ୍ଗଳ, ସଙ୍କେତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଲାଗି ଆସୁଥିବା ଶୁଭାଶୁଭ ଦେଖାଯାଏ।" "ନିଶ୍ଚିତ, ରାମ ତୁମେ ତୁମ ମହା ଅପରାଧ ଜାଣିନାହ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଶୁ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।" "ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦୟାରେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଦୁଃଖରେ ଏଠାରେ ମୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।" "ଏବେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" — ଭୟାନ୍ୱିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ଆଶାରେ ବିଳାପ କଲେ, ଯେପରି ନିକଟରେ କିଏ ଶୁଣିପାରିବ। ଫୁଲ ଏବଂ ଭୂଷଣ ବିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଜଣେ ନାରୀ ପରି, ସୀତା କାନ୍ଦିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରି ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ଗଛରେ ଲତା ପରି ସୀତା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, "ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ!" ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଜୋର କରି ଧରି ନେଲେ।