ରାମ, ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତାହା ସମ୍ମୁଖରେ ଗରୁଡ଼ମହାରାଜ ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଲେ । ଜଟାୟୁ ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ଷୋଭରେ କହିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି । ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭୟରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛ । ମୋ ଜୀବନ ଥିଲେଯାଏ, ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀ, କମଳନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁମେ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ । ଏହି ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ, ଯଦି ମୋର ଜୀବନ ବଳିଦାନ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ । ଦଶମୁଖ ରାବଣ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ, ମୁଁ ତୁମର ରଥରୁ ତୁମକୁ ଫଳ ପରି ଚୁଟି ପକାଇଦେବି । ଯଥାଶକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇ ତୁମକୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେବି ।" ଏହି ଭାବରେ ଜଟାୟୁ କହିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ରୋଷେ ଚକଚକି ଆଖି, ସୁନାର ଝୁମକା ପିନ୍ଧି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଚିଲ୍ଲିଲେ ଏବଂ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଦୁଇ ମହାବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇ ଉଡ଼ୁଥିବା ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ରାବଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଓ ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ବର୍ଷା ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ । ଜଟାୟୁ ସେହି ସମସ୍ତ ବାଣ ଧୈର୍ୟରେ ସହିଲେ । ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଖ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଦେହରେ ଅନେକ ଆଘାତ କଲେ । ତାପରେ ରାବଣ ଦଶଟି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଇ, ତାହାକୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପରି ଚାଳି ଜଟାୟୁଙ୍କ ଦେହରେ ଘାତ କଲେ । ଜଟାୟୁ ଏହି ବାଣକୁ ଅବହେଳା କରି, ରାବଣଙ୍କ ରଥରେ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ବସିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଡ଼ି ଆସିଲେ । ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ରତ୍ନ ଓ ବାଣରେ ଶୋଭିତ ରାବଣଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ । ରାବଣ ପୁଣି ଆକ୍ରୋଶରେ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଇ ଶତ ଶତ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ । ଜଟାୟୁ ସେହି ବାଣରେ ଢାକାଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ । ସେ ତାଙ୍କର ପାଖ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବାଣ ଝାଡିଦେଲେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ । ରାବଣଙ୍କ ଅଗ୍ନିପରି ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷାକୁ ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କର ପାଖ ଦ୍ୱାରା ହଟାଇଦେଲେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଟାୟୁ ରାବଣଙ୍କ ସୁନାର ବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ଦାନବମୁଖୀ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ । ତାପରେ ତିନିଟି ପତାକା, ରତ୍ନ ଶୋଭିତ ପଦକ୍ରମ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଛତା, ବିଶେଷ ପଙ୍ଖା ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ । ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ରଥସାରଥିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ତାଙ୍କ ଠୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଛିଣିଦେଲେ । ଏପରି ଭାବରେ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ବାହୁବଳେ ଧରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ 'ଶାବାଶ୍, ଶାବାଶ୍' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଜଟାୟୁ କ୍ଷୀଣ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ରାବଣ ପୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଉଠିଗଲେ । ସ୍ୱୋର୍ଡ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ, ତଥାପି ସୀତାଙ୍କୁ ଆଂକୁରେ ବସାଇ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଜଟାୟୁ ଉଠି ରାବଣଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ଅଟକାଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କାଠିନ୍ୟରେ କହିଲେ, "ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଉଛ, ଯାହାଙ୍କ ବାଣ ବଜ୍ର ସ୍ପର୍ଶ ପରି । ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେର ନଶ୍ଟି ପାଇଁ ହେଉଛ । ବନ୍ଧୁ, ସଜନ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ତୁମେ ବିଷ ପିଉଛ, ଯେପରି ଏହା ପାନୀୟ ଭାବରେ ଲାଗୁଛି । ଯେମାନେ କ୍ରିୟାର ଫଳ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଅବିବେକୀ, ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି । କାଳର ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଫାନ୍ଦରେ ତୁମେ ବନ୍ଧିଯାଇଛ, କେଉଁଠି ପଳାଇବ? ଚାଲି ଟାଙ୍କରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ମାଛ ପରି ତୁମର ନଶ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ । ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ଭାଇ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର, ତୁମର ଏହି ଅପରାଧ ଓ ଏହି ତପୋବନର ଉଲ୍ଲଂଘନ କେବେ ମାନିବେ ନାହିଁ । ତୁମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା, ଏହା କାୟର ଓ ନିନ୍ଦିତ, ଏହା ଚୋରଙ୍କ ମାର୍ଗ, ବୀରମାନେ ଏମିତି କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯଦି ସତ୍ୟରେ ବୀର ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦଢ଼ି ରୁହ, ତୁମେ ତୁମର ଭାଇ ଖର ପରି ଭୂମିରେ ମୃତ ହେବ । ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେ କିଛି କର୍ମ କରାଯାଏ, ଯଦି ଅଧର୍ମ, ତେବେ ତାହା ନିଜର ନଶ୍ଟିକୁ ନେଇଯାଏ, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବାଛିଛ । କିଏ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ, ଯାହାର ଫଳ ପାପ? ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏମିତି କରିବେ ନାହିଁ ।" ଏହି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଜୋରରେ ପଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ରାବଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦକ୍ଷ ହସ୍ତୀପାଳ ଦୁଷ୍ଟ ହସ୍ତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ତାଙ୍କ ଠୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ପଛକୁ ଚାପି ଧରି, ନଖ, ପାଖ ଓ ଠୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କେଶ ଉଖେଡ଼ିଦେଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବିରତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରମାଣ ଦେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଦାଉରେ ରଖି ରାବଣ ସହ ମହାଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।