ଯେଉଁ ରାମ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ତପସ୍ବୀ ବେଶଧାରୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେବ। ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି, କାରଣ ରାଜକୁମାରମାନେ ଦୂରକୁ ଚଲିଯାଇଛନ୍ତି। ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କର ଭୟରେ ତୁମର ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହେବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥାଏ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ପଦ୍ମନୟନୀ ଶୁଭା ଶୀତାଙ୍କୁ ତୁମେ ନେଇଯିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ। ତଥାପି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ରାମଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ—ଆମ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ରୁକ, ରୁକ, ଦଶମୁଖୀ! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାବଣ। ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ସୁନ୍ଦର ରଥରୁ ଫଳ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଫେଲିଦେଉଥାନ୍ତି। ମୁଁ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧର ଅତିଥିତ୍ୱ ଦେବି, ହେ ନିଶାଚର। ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକାବନ୍ତି ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରି ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତେଜସ୍ୱୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ରାଜା ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଧାଉଥିଲେ। ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶବ୍ଦମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମେଘମାନେ ଆଉଠି ଯାଉଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବଡ଼ ପର୍ବତ ସମ ଦୁଇଟି ବିଙ୍ଗଧାରୀ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ପକ୍ଷୀ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହିଠିରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଳ୍ୟ ଓ କଣ୍ଟକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାବଣ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ରାଜା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଶାକୁନ୍ତ ରାଜା ଜଟାୟୁ ସେହି ସମସ୍ତ ବାଣ ବର୍ଷାକୁ ଧୈର୍ୟରେ ସହନ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଞ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ମତ୍ତ ରାବଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅନେକ ଆଘାତ କଲେ। ତେବେ, ରୋଷାବେଶରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦଶଟି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ତୁଳିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଦେଖାଉଥିଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେହି ସମସ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭୟାନକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ରାକ୍ଷସ ରଥରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି ରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଜଟାୟୁ ସେହି ବାଣକୁ ଅବହେଳା କରି ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଝପଟିପଡ଼ିଲେ। ଏବେ, ମହାତ୍ମା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ମଣିମାଳା ଓ ବାଣ ଶୋଭିତ ରାବଣଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ରୋଷରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରାବଣ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ୍ୟ ତୁଳି, ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ସେହି ବାଣରେ ଢାଙ୍କାଯିବା ପକ୍ଷୀ ରାଜା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁ ଭିତରେ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି। ଏହି ବାଣ ଗୁଛକୁ ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଝାଡ଼ିଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଞ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ମହାନ୍ ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ତେଜସ୍ୱୀ ପକ୍ଷୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଅଗ୍ନି ସମାନ ବାଣ ବର୍ଷାକୁ ମାଟିକରିଦେଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ ଓ ରାକ୍ଷସ ସମ ମୁହଁ ଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ତିନିଟି ପତାକା ଶୋଭିତ, ମଣିମାଞ୍ଜୁଷା ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ରଥକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଚାଉଁଥିବା ଛତା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଙ୍ଖା ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଲେ। ପକ୍ଷୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମହାନ୍ ମୁଣ୍ଡକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଛିଣି ଦେଲେ। ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ—ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ହସ୍ତେ ଭାଇଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ। ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରଥ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦେଖି, ଦେବଗଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ପକ୍ଷୀ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଶାବାଶ, ଶାବାଶ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ବୟସ୍କ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଦେଖି ରାବଣ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଧରି ତେଜରେ ଉପରକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଗୋଦରେ ବସାଇ, ରାବଣ, ଏବେ ତାଙ୍କର କେବଳ ତଳୱାର ଅଛି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ନଷ୍ଟ ଓ ହାରାଇଯାଇଛି, ବିଦାୟ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପକ୍ଷୀ ରାଜା ଜଟାୟୁ ପୁନି ଉଠି ରାବଣଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ତାଙ୍କୁ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—'ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ଅବିବେକୀ ହେଉଛ, ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ନେଉଛ, ଯାହାଙ୍କର ବାଣ ଅସ୍ତ୍ର ବଜ୍ର ସମ୍ପର୍ଶ ସମାନ। ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ହେଉଛି। ମିତ୍ର, ସ୍ଵଜନ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା, ସେବକ ସମେତ ତୁମେ ବିଷକୁ ପାନୀୟ ଭାବେ ପିଉଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିଣାମ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ବିବେକ ବିହୀନ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନାଶ ପାଆନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ନାଶ ପାଇବ। ତୁମେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛ, କେଉଁଠି ପଳାଇବ? ଚାଉଁ ଚାଉଁ ମାଛ ଚାରି ଧରାଯାଇଥିବା ପରି, ତୁମେ ନାଶ ପାଇଁ ଧରାଯାଇଛ। ରଘୁବଂଶୀ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଦୁଇ ପୁଅ, ତୁମର ଏହି ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଏହି ଆଶ୍ରମର ଉଲ୍ଲଂଘନ କ୍ଷମା କରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ ଓ କାପୁରୁଷ, ଚୋରମାନେ ଯେପରି କରନ୍ତି, ତାହା ବୀରମାନଙ୍କ ପଥ ନୁହେଁ। ଯଦି ସତ୍ୟରେ ବୀର ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ରୁହ, ରାବଣ। ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ଖର ପରି ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ପଡ଼ିଯିବ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଣିଷ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯଦି ତାହା ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ତାଙ୍କର ନାଶକୁ ନେଇଯାଏ—ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ବର୍ଚ୍ଛ କରିଛ। କିଏ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଯାହାର ପରିଣାମ ପାପ? ଏହି ଜଗତର ନାଥ, ସ୍ଵୟଂଭୁ, ଦିବ୍ୟ ଜନ ମଧ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ।' ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପିଠି ଉପରେ ଦୃଢ଼ତାରେ ଝପଟିପଡ଼ିଲେ।