ଯେତେବେଳେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତାହା ଦେଖି ଜଟାୟୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—“ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ବୀର ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ରହ, ରାବଣ; ତୁମେ ଖରା ପରି ଭୂମିରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା। ଯିଏ ଦୈତ୍ୟ ଦାନବମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଥର ହତ୍ୟା କରିଛି, ସେ ତପସ୍ୱୀ ବେଶରେ ରାମ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରିବେ। ମୁଁ କଣ କରିବି, ଯେତେବେଳେ ରାଜକୁମାରମାନେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି? ଏହି ନିଚ୍ଚ ରାବଣ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ଯିଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି, ତୁମେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟା, ପଦ୍ମନୟନୀ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ। ତଥାପି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ମୋ ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ, ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଠିଆ ରହ, ଠିଆ ରହ, ଦଶମୁଖୀ! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାବଣ; ମୁଁ ତୁମେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରୁ ତୁମକୁ ଫଳ ପରି ଚୁଟି ପକାଇ ଦେଉଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ଦେବି, ମୋ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ରାତିର ଭ୍ରମଣକାରୀ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକାଉଁଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରେ, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଛି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଣ ଲଗାଇ, ବିରାଟ୍ ରୋଷରେ ପକାଇ ଦେଉଛି, ପକ୍ଷୀମହାରାଜ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଦୁଇ ମହାବଳୀ, ଆକାଶରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିବା ମେଘ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୋରଦାର ଟକ୍କର ହେଲା। ଏହି ଦୁଇ ଡେଙ୍ଗା ଓ ରାକ୍ଷସ, ଦୁଇ ମହାପର୍ବତ ପରି, ମହାଦ୍ଭୂତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ତାପରେ, ରାବଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଳ ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁ ଏହି ବାଣ ବର୍ଷାକୁ ସହିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଦେହରେ ଅନେକ ଆଘାତ ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରାବଣ ଦଶ ଭୟଙ୍କର ଶଳ ନେଇଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ପରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ସେହି ଶଳ, ପ୍ରବଳ ଓ ନିକ୍ଷିପ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ପାଥର ପରି, ରାବଣ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଫୁଟି ଦେଲେ। ରାକ୍ଷସର ରଥରେ ଅଶ୍ରୁଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଟାୟୁ ଏହି ବାଣକୁ ଅବହେଳା କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଏହାପରେ, ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ରତ୍ନ ଓ ବାଣ ସଜିତ ରାବଣଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ରାବଣ, ରୋଷରେ ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ, ଶତ-ଶତ ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ। ବାଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ, ଜଟାୟୁ ପକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ଘଉଁରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖା ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବାଣର ଗୁଚ୍ଛକୁ ଝାଡି ଦେଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ମହାଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ମହାପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁ ରାବଣଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିପରି ବାଣ ବର୍ଷାକୁ ନିଜ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଝାଡି ଦେଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡାମାନେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆମ୍ରଣ ଓ ରାକ୍ଷସ ମୁଖପରି ମୁହଁ ଥିବା, ସେମାନେକୁ ମାରି ଦେଲେ। ତିନି ଧ୍ୱଜ ଶୋଭିତ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ରତ୍ନ ଦେଇ ସଜିତ ରାବଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଚାପା ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଛତା, ପଙ୍ଖା ଓ ରାକ୍ଷସ ସେବକମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଚୁଟି ପକାଇ ଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ତାଙ୍କର ଚୁଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମହାଶିର ଚିରି ଦେଲେ। ଏହିପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଘୋଡା ଓ ଚାଳକ ମୃତ, ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଭାଇଦେହୀଙ୍କୁ ଭୁଜାରେ ଧରି। ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା, ରଥ ନଷ୍ଟ ଦେଖି, ଦେବଗଣ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—“ଶାବାଶ, ଶାବାଶ!” କିନ୍ତୁ ଜଟାୟୁ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାବଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଧରି ଠିଆ ହେଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଗୋଦିରେ ରଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ର ସ୍ୱୋର୍ଡ ବ୍ୟତୀତ ସମସ୍ତ ସାଧନ ହରାଇ, ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ପକ୍ଷୀମହାରାଜ ଜଟାୟୁ ପୁନଃ ଉଠି ରାବଣଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ଦୀପ୍ତିମୟ କଥା କହିଲେ—“ରାବଣ, ତୁମେ ଅବିବେକୀ; ରାମଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସମାନେର ନାଶ ପାଇଅ। ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା, ଦାସଦାସୀ ସହିତ ବିଷ ପିଉଛ, ଏହି ଅଭିଲାଷାରେ। ଯେମାନେ କର୍ମର ଫଳ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଅବିବେକୀ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେବ। ତୁମେ କାଳର ଫନ୍ଦାରେ ବାନ୍ଧା; କେଉଁଠି ପଳାଇବା? ଚିଉଁ ଚାଲାରେ ଚିଉଁ ଧରାଯାଇଛି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇବା। ରାଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ତୁମ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କୁ କେବେ ସହିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ, ଏହା ଚୋରମାନେର ପଥ, ବୀରମାନେର ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ବୀର, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ରହ, ରାବଣ; ତୁମେ ଖରା ପରି ଭୂମିରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ କରେ, ଯଦି ତାହା ଅଧର୍ମ, ତେବେ ତାହା ତାଙ୍କର ନାଶ କୁ ନେଇଯାଏ; ତୁମେ ଏହା କରିଛ। କେଉଁ ଜନ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଯାହାର ଫଳ ପାପ? ସ୍ୱୟଂ ଜଗତପତି, ଆତ୍ମଜ, ଦିବ୍ୟ ମହାପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବେ ନାହିଁ।” ଏହି ଶୁଭ କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ତିବ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।