ଏହି କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ରାମଙ୍କ ସମୟରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ରାଗବଙ୍କର ବଡ଼ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ଲଙ୍କାରେ ରାମ ଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ରାଜା ଭାବରେ ଅବିଶେକ କରି, ସେ ତାଙ୍କର କାର୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଓ ବନରା ମାନେ ସମ୍ବେଧିତ ହେବା ପରେ, ରାମ ପୁଷ୍ପକ ଯାନରେ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ବରଦ୍ବାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚି, ସତ୍ୟରେ ଧୃଢ଼ ରାମ ହନୁମାନକୁ ଭାରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପଠାଇଥିଲେ। ପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ସେ ପୁଷ୍ପକରେ ଚଡ଼ି ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ଝୁଲା ଚୁଲ କାଟି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ସୀତାକୁ ପୁନର୍ଧାରଣ କରିବା ସହିତ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ, ସମୃଦ୍ଧିରେ ଓ ସତ୍ୟରେ ଥିଲେ, ରୋଗ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରୁ ଭୟ ନଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସି ଥିଲେ, ସତ୍ୟର ବୟସରେ ଯେପରିକି ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନେକ ସିଂହ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ରାଗବ ଶତଗୁଣ ରାଜପୁତ୍ରବୃନ୍ଦ ସ୍ଥାପନା କରିବେ, ଓ ସମସ୍ତ ବର୍ଗକୁ ସେମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ କରିବେ। ରାମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର କାହାଣୀ, ଯାହା ବେଦମାନେ ସ୍ୱୀକୃତ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଯେକେହି ରାମଙ୍କ କଥାକୁ ପଢ଼ିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଜୀବନ ଦେବାଳୟ କଥାକୁ ପଢ଼ିବେ, ସେ ନେକୁ ଓ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚତା ଆସିବ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ବୃହତ୍ତା, ବ୍ୟବସାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ଓ ସୂଦ୍ରମାନେ ମହାନତା ପାଇବେ। ତାପରେ, ବାଲକାଣ୍ଡର ଦ୍ବିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆସୁଛି। ନାରଦଙ୍କର ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ବୃହତ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟମାନେ ସହିତ ସେ ବଡ଼ ଋଷିକୁ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଓ ତାମସା ନଦୀର କୂଳକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଏକ ମୁକ୍ତ ତରଙ୍ଗ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ, ବରଦ୍ବାଜ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର, ସୁଚି ଜଳରେ ଭରିଥିବା ଅଟୁଟ ମନୋହର।" “ପାଣି ଗାଢ଼ା ରଖ, ପ୍ରିୟ, ଓ ମୋତେ ମୋର ବାର୍କ ଗାର୍ମେଣ୍ଟ ଦେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତାମସାରେ ସାନ୍ଧ୍ୟା କରିବି।” ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ବରଦ୍ବାଜ ତାଙ୍କୁ ବାର୍କ ଗାର୍ମେଣ୍ଟ ଦେଇଥିଲେ। ପରେ, ସେ ବାର୍କ ପାନ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଏହି ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇଟି କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ଏକାଠି ଚାଲୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ଓ ମିଳିତ। କିନ୍ତୁ ତାହାର ପରେ, ଏକ ଶିକାରୀ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁରୁଷର ମାତ୍ରାକୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ, ଯାହାକୁ ବାଲ୍ମୀକି ଦେଖୁଥିଲେ। ପତିର ହତ୍ୟା ଦେଖି, ମହିଳା ପକ୍ଷୀ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ ଚିଲାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସାଥୀରୁ ଭିନ୍ନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କରୁଣାରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହା ଅନ୍ୟାୟ, ଏହି କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର କଷ୍ଟ ଦେଖି।” “ଶିକାରୀ, ତୁମେ କେବେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଲୋଭରେ ଚାଲିଛ।” ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଏହି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଉଦୟ ହେଲା। “ମୁଁ କଣ କହିଛି, ପକ୍ଷୀର ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ?” ସେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଧୀର ଓ ଚିନ୍ତନଶୀଳ ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ଶ୍ଲୋକ, ମାତ୍ରା ଓ ଗାୟନରେ ବନ୍ଧିତ, ଏହାକୁ ଏହି ପ୍ରକାର ହେବା ଦରକାର।” ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟ ଖୁସିରେ ସ୍ୱୀକୃତ କରିଥିଲେ, ଓ ବାଲ୍ମୀକି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ପରେ, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସାନ୍ଧ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଏହି ଘଟଣାରେ ବସିଥିଲା। ବରଦ୍ବାଜ, ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନର୍ବାସ କରି, ବାଲ୍ମୀକି ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥାଗୁଡିକୁ ଆଲୋଚନା କରି, ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା, ଚାରି-ମୁହାରେ ଚମକୁଥିବା, ସେହି ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।