ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଉଠାଇ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା ସୀତା ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଜଣାଇଦିଅ—ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ ଚୋରି ନେଇଯାଉଛି। ସେ ଏହା ଜାଣିଲେ, ବଳଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ, ଆପଣଙ୍କ ଶୂରତା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ବିଷୟରୁ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଫେରାଇ ଆଣିବେ।” ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଭାସି ଏବଂ କ୍ଷମା ମୂଳକ କଥା କହି, ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୀତା ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ର ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିବା ସୀତା, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ଶବ୍ଦରେ, ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ହେ ଉତ୍ତମ ଜଟାୟୁ! ଦେଖ, ମୁଁ କିପରି ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିରାଶ୍ରୟ ଭାବରେ ବଳପୂର୍ବକ ଉଠାଇ ନେଯାଉଛି। ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ରାତ୍ରିଚର ତୁମେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚତୁର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ। ହେ ଜଟାୟୁ, ମୋ ଅପହରଣ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସବୁ ଖବର ଦିଅ।” ଏହି ସମୟରେ, ଗରିମାମୟ ଜଟାୟୁ, ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବିଗ୍ନ ହେଲେ, ଦୃତଗତିରେ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇ ଦେଖିଲେ—ରାବଣ ସହିତ ଭୟଭୀତ ବୈଦେହୀ। ତାଲେ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏହି ପରାକ୍ରମୀ ପକ୍ଷୀ, ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ସମାନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚଞ୍ଚୁ ନେଇ, ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ, “ହେ ଦଶମୁଖ! ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଥିଲା; ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ନାମ ଜଟାୟୁ, ମୁଁ ଗୃଧ୍ରରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରାଜା, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ। ଏହି ଯାଜ୍ଞସ୍ଥଳର ରାମ, ଦଶରଥପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମଙ୍ଗଳକାମୀ; ଏହି ନାରୀ ତାଙ୍କର ବିଧିସ୍ଥ ଧର୍ମପତ୍ନୀ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ଚୋରି ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେ ସୀତା—ଉତ୍ତମ ଶୀଳ ଓ ରୂପର ଅଧିକାରିଣୀ। ଧର୍ମପାଳକ ରାଜା କେମିତି ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛୁଇଁପାରିବେ? ରାଜାଙ୍କ ଉଚିତ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା; ଏହି ଅପରାଧ ପଥରୁ ଫେରିଯାଅ। ଶିଷ୍ଟ ଲୋକ ଯାହାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ତାହା କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପରି ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ, ସେପରି ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ। ଲାଭ କିମ୍ବା କାମନା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧର୍ମ ଓ ନାମର ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ମାର୍ଗ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟନନ୍ଦନ। ରାଜା, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ—ଏହି ସବୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧନ; ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ଓ ଲାଭ ଦୁହିଁ ହୁଏ। ଏଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ତୁମେ କିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇଲ? ଅନ୍ୟାୟର ଗୃହରେ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରେ ନାହିଁ। ତୁମ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ନଗରରେ ରାମ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି; ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛ? ଯଦି ଖରା, ଶୂର୍ପଣଖା ପାଇଁ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଆସି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ—ତେବେ ରାମ କ’ଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱପତିଙ୍କ ଜୀବନୀକୁ ଚୋରି ନେଉଛ? ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ନାହିଁଲେ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଵଜ୍ରପାତ ଭଳି ଦଗ୍ଧ କରିଦେବ। ତୁମେ ବୁଝିନାହ, ତୁମେ ତୁମର ବସ୍ତ୍ରକୁ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପରେ ବାନ୍ଧିଛ; ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦ ତୁମ ଗଳାରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହା ଦେଖୁନାହଁ। ମୃଦୁଭାବୀ, ତଳ ଭାର ତୁଳିବା ଉଚିତ ଯାହା ମଣିଷକୁ ଦଳିଦେଉନାହିଁ; ଏବଂ ଏମିତି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ଯାହା ପଚିଲେ ଅପକାର ହୁଏ ନାହିଁ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯାହା ନ ଧର୍ମ, ନ ଯଶସ୍, ନ ଶ୍ରେୟସ୍, କେବଳ ଦେହକୁ କ୍ଲାନ୍ତ କରେ। ହେ ରାବଣ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ଥିଲାବେଳୁ ମୋ ପିତା ପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅର୍ଥାତ୍ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ରକ୍ଷା କରିଛି। ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ତୁମେ ଯୁବକ, ଧନୁର୍ବାନ, ରଥ ଓ କବଚଧାରୀ; ତଥାପି ତୁମେ ବୈଦେହୀକୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଆଗରୁ ନେଇ ଯିବାରେ ସଫଳ ହେବ ନାହଁ। ଯେପରି ଯୁକ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟ ଭିତ୍ତିକ ଵେଦ ଜ୍ଞାନକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଯିବା ଅଶକ୍ୟ, ସେପରି ମଧ୍ୟ ଏଠି ହେବ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟ ସୁରବୀର, ତେବେ ରୁହ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର; ଖରାଙ୍କ ପରି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିପଡ଼ିବ। ଯିଏ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ବଧ କରିଛନ୍ତି, ସେ ତପୋଧାରୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିହତ ହେବ। ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି; ତଥାପି ତୁମେ ସିଘ୍ର ତାଙ୍କ ଭୟରେ ନଶ୍ୱର ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଛି, ଏହି ଶୁଭ୍ର ମୁଖୀ, କମଳନୟନୀ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ତୁମେ ନେଇଯିବାରେ ଶକ୍ତ ହେବ ନାହିଁ। ଏବଂ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାମ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଜୀବନ ଦେଇ। “ଥା, ଥା, ଦଶମୁଖ! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାବଣ! ତୁମେ ତୁମର ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଫଳ ଭଳି ଚୁଟି ଫେଲିଦେବି, ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇ ତୁମକୁ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରିବି।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ରୂଦ୍ଧ ଚକ୍ଷୁ, ତେଜସ୍ବୀ ସୁଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁନା ଝୁମକା ପିନ୍ଧି, ପକ୍ଷୀରାଜ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୁଇ ମହାବଳୀ, ମେଘ ମେଘ ସମାନ ଆକାଶରେ ଟକ୍କର ଦେଉଥିବା ପରି, ଭୟଙ୍କର ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ଶିରୋମଣି, ଚଡ଼ା ଓ ରାକ୍ଷସ, ଦୁହେଁ ପାଖରେ ପଖ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ମହାନ ଦେହ ନେଇ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପିତ କଲେ।