ରାମ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତିନିଜଣ ମିଶି ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତିନିଜଣ ରାଜ୍ୟରୁ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଗଲୁ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି, ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଏଠାରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛୁ । ଆପଣ ଚାହିଲେ ଏଠାରେ କିଛି ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରିବେ । ମୋ ଶ୍ୱାମୀ ଅତିଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ, ଅରଣ୍ୟରୁ ବ୍ୟାପକ ମାଂସ ନେଇଆସିବେ—ହରିଣ, ଗୋଉରି, ଏବଂ ବନ୍ୟ ଶୁଆ ମାରି ଅନେକ ମାଂସ ନେଇଆସିବେ । ଏହିପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଆପଣଙ୍କ ନାମ, ଗୋତ୍ର, ପରିବାର କ'ଣ? ଏବଂ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାଏକି ଆପଣ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି? ଏପରି ଶୀତା, ରାମଙ୍କ ଅନ୍ନ୍ୟତମ ପତ୍ନୀ, ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସ ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୂର ସ୍ୱରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ରାବଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ହେଉଛି ସେଇ ରାବଣ, ଯାହାଠାରେ ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଭୟଭିତ । ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ।” “ତୁମେ ସୁନ୍ଦର ହୋଇ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଚମକୁଛ, ମୋ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରିପାରିନାହାନ୍ତି । ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଆଣିଛି, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହେଉ ।” “ମୋର ମହାନଗର ଲଙ୍କା, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚିବି, ତୁମେ ଏହି ବନବାସ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିନଥିବ । ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ, ଶୀତା, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଶ୍ରୀମତୀ ଦାସୀମାନେ ତୁମେ ସେବା କରିବେ ।” ରାବଣ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଜନକନନ୍ଦନୀ ଶୀତା, ଯିଏ ଦେହରେ ଦୋଷରହିତ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଅଗ୍ରାହ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ଶୀତା କହିଲେ, “ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗତ, ଯିଏ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଟୁଟ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପରି ମହାନ, ଏବଂ ସାଗର ପରି ଅଗାଧ ।” “ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗତ, ଯିଏ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣର ଧାରୀ, ବଟବୃକ୍ଷ ପରି ଦେହ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ।” “ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗତ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ଚଉଡ଼ା ଛାତି, ସିଂହ ପରି ଚାଲିବା ଭଙ୍ଗି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଏବଂ ଦେହରେ ସିଂହ ପରି ।” “ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗତ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ରାଜବଂଶୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ କୀର୍ତି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ।” “ତୁମେ ଏକ କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଅସମ୍ଭବ ଏକ ସିଂହୀକୁ ଚାହିଁଛ, ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକା ମନୁଷ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକକୁ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି ।” “ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଦେଖୁଛ, ଏହି ମୃକ୍ୟ ରାକ୍ଷସ, ଯେପରି ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀକୁ ଚାହିଁଛ ।” “ତୁମେ ଏକ ଭୁକ୍ତ ଶିଂହ ପାଖରୁ ଦାନ୍ତ ଉଠାଇବାକୁ ଚାହିଁଛ, ମୃଗ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସାପର ଚୁଆ କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହିଁଛ ।” “ତୁମେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ହାତରେ ଉଠାଇବାକୁ ଚାହିଁଛ, ବିଷ ପିଇ ଅକ୍ଷତ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଛ ।” “ତୁମେ ସୁଇରେ ଚକୁ ଘସିବା, ରେଜର ଦ୍ୱାରା ଜିହ୍ବା ଚାଟିବା, ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀକୁ ପାଇବାକୁ ଚାହିଁଛ ।” “ତୁମେ ଗଳାରେ ପାଥର ବାନ୍ଧି ଏକା ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଁଛ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତରେ ଧରିବାକୁ ଚାହିଁଛ ।” “ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀକୁ ଅପହରିବାକୁ ଚାହିଁଛ, ଦେଖି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପୋଥା ଦ୍ୱାରା ଧରିବାକୁ ଚାହିଁଛ ।” “ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହିଁଛ, ଉତ୍ତମ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଲୋହା ବାଣର ଟିପ୍ସରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହିଁଛ ।” “ବନରେ ସିଂହ ଓ କୁକୁର, ନଦୀ ଓ ସାଗର, ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟ ଓ ସାଧାରଣ ମଦ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ଯେପରି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଓ ତୁମର ଭିନ୍ନତା ସେପରି ।” “ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସିସା, ଓ ଲୋହା, ଚନ୍ଦନ, ଜଳ, ଓ କାଦୁ, ହାତୀ ଓ ଗଧାର ଭିନ୍ନତା ଯେପରି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଓ ତୁମର ଭିନ୍ନତା ସେପରି ।” “ଏହିପରି, ରାମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ହାତରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧିରେ ଅନୁମତି ଦେଇବିନାହିଁ—ଏକ ମାଖି ଘିଉ ଖାଇଲେ ଘିଉ କମିଯାଏନି ।” ଏହିପରି ଶୀତା, ପବିତ୍ର ମନରେ, ରାତି ଚରଣ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପି ଯାଇଲା, କଳା ବାନା ଗଛ ପରି ପବନେ ହେଉଥିବା । ଶୀତାଙ୍କର କମ୍ପନ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର ରାବଣ ତାଙ୍କର ବଂଶ, ଶକ୍ତି, ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣା ଦେଇ ଭୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏଠି ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଅଟାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଶୀତା ଏପରି କଥା କହିବାବେଳେ, ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କପାଳରେ ଭୂମି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୂର ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ରାବଣ କହିଲେ, “ଓ ଉତ୍ତମ ଚାରିତ୍ରର ନାରୀ, ମୁଁ ହେଉଛି ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଭାଇ, ଶକ୍ତିରେ ମହାନ ।” “ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ସାପମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଭୟରେ ଦୂରେ ଭାଗିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭାଗିଯାନ୍ତି ।” “ମୋ ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣ, ଅନ୍ୟ ମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରଣରେ ସମ୍ମୁଖିନ କରି ଜିତିଛି ।” “ମୋ ଭୟରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀମତ ନିବାସ ଛାଡ଼ି ଏବଂ କୈଳାସ ପାହାଡ଼ରେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି ।” “ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଆକାଶରଥ ପୁଷ୍ପକ, ଯାହା ଇଚ୍ଛାମୁତାନୁସାରେ ଚାଲେ, ମୁଁ ମୋ ଶୌର୍ୟରେ ଅଜିତ କରିଛି, ଏହି ରଥରେ ମୁଁ ଆକାଶ ଉଡ଼ିଯାଏ ।” “ମୋ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ମିଥିଲା ନନ୍ଦନୀ, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଭୟରେ ଭାଗିଯାନ୍ତି ।” “ଯେଉଁଠି ମୁଁ ରହିଛି, ବାୟୁ ଧୀରେ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଭୟରେ ।” “ମୁଁ ଯେଉଁଠି ରହୁଛି, ଗଛମାନେ ପତ୍ର ହଲେଇ ନାହାନ୍ତି, ନଦୀମାନେ ଜଳରେ ଚଳିନାହାନ୍ତି ।” “ସାଗରପାରେ ମୋର ଶ୍ରୀମତ ଲଙ୍କା ନଗର, ଯେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀରେ ଦେବମାନେ ଯେପରି ।” ଏହିପରି, ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଶୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଭୟର ଆଳୋଚନା ଚାଲିଥିଲା ।