ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ରାମଙ୍କ ସଂଗୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ। ସେଇ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଓ ଅଟୁଟ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ। ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ସହ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇଜଣେ ଭାଇ ଜଟା ଧାରଣ କରି, ତପସ୍ବୀ ବେଶରେ ମୋତେ ସହଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ସେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି ଆମେ ତିନିଜଣେ, କୈକେୟୀର ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷରେ, ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲୁ। ଏହି ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛୁ। ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ଏଠାରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କର। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ରାମ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ, ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ ଆହାର ନେଇ—ମୃଗ, ଗୋଧି, ଓ ଶୂକର ହତ୍ୟା କରି ବହୁ ମାଂସ ଆଣିବେ। ଏବେ ଆପଣ ନିଜର ନାମ, ବଂଶ ଓ କୁଳ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, ଏବଂ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି? ସୀତା, ରାମଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ସେଇ ରାବଣ, ଯାହାକୁ ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ ସମସ୍ତେ ଭୟ କରନ୍ତି, ହେ ସୀତା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ। ତୁମକୁ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦରୀ, ହେମବର୍ଣ୍ଣା ଓ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ତୁମେ, ମୋ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ଆଣିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଧାନ ରାନୀ ହେଉ। ମୋ ମହାନଗର ଲଙ୍କା ଏହି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବତ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ମୋ ସହ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବାର ଆନନ୍ଦ ଉଠିବ, ଏହି ବନବାସ ଉପରେ ତୁମର କ୍ଷୁଦ୍ର ଆଶା ରହିବ ନାହିଁ। ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଅଳଙ୍କାରିତ ଦାସୀ ତୁମ ସେବା କରିବେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ନିର୍ମଳ ରୂପରେ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଭଜୁଛି, ସେ ମହାପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଓ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅପାର। ରାମ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ବଟବୃକ୍ଷ ସମ ଦେହ, ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର। ରାମଙ୍କ ଭୁଜା ବିଶାଳ, ଛାତି ଚଉଡ଼ା, ସିଂହ ଚାଲଣ, ସିଂହ ସମ ଦେଖାଯାଏ। ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ, ସେ ରାଜବଂଶୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ କୀର୍ତ୍ତି, ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତୁମେ ଜଣେ ଶୃଗାଳ, ସିଂହୀକୁ ଚାହିଁଛ; ଯେପରି ଜ୍ୟୋତିର ଛୁଆଁ ଅସମ୍ଭବ, ସେପରି ମୋତେ ଛୁଆଁ ଅସମ୍ଭବ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଚାହିଁ, ତୁମେ ଏକ ମୂଢ଼, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିବା ପରି ଅଭିଲାଷା କରୁଛ। ତୁମେ ଭୁକ୍ତ ଶିଂହର ଦାନ୍ତ ଉଖଳିବାକୁ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପର ମୁଁହ ଧରିବାକୁ, ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଉଠାଇବାକୁ, ବିଷ ପିଇ ଅକ୍ଷତ ରହିବାକୁ, ସୂଇ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଘଞ୍ଚିବାକୁ, ଧାର ଧାର କମଳରେ ଜିହ୍ୱା ଲଗାଇବାକୁ, ପାଥର ବାନ୍ଧି ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବାକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତରେ ଧରିବାକୁ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ କପଡ଼ାରେ ଧରିବାକୁ, ଲୋହ ଶୁଳର ଟିପ୍ସରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଦାଶରଥନନ୍ଦନ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶିଂହ ଓ ଶୃଗାଳ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର, ମଦ୍ୟ ଓ ମୂଲା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର; ସେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସିସା ଓ ଲୋହ, ଚନ୍ଦନ, ପାଣି, ମାଟି, ହାତୀ ଓ ଗଧା ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଅନ୍ତର, ତେଣୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର। ରାମ ଧନୁଷ୍ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବାବେଳେ, ମୋତେ ଛିନ୍ନ କରି ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଯିବିନାହିଁ; ଯେପରି ମକ୍ଷି ଘିଅ ଖାଇଲେ ଘିଅ କମିଯାଏ ନାହିଁ। ଏପରି ନିର୍ମଳ ମନେ ସୀତା ଏହି କଥା କହିଲେ, ଯଦିଓ ରାକ୍ଷସ ଦୁଷ୍ଟ, ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିଲା, ବାତାସରେ ହଳୁହଳୁ ହଳୁନ୍ତା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଯମ ସମ ଭୟଙ୍କର ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ବଂଶ, ଶକ୍ତି, ନାମ ଓ କୃତ୍ୟ ବିବରଣୀ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଅଠଚଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତା ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାବଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଭୂରୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ—“ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ହେଉଛି ରାବଣ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭାଇ, ଦଶମୁଖ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ନାଗମାନେ ସଦା ମୋ ଭୟରେ ପଳାନ୍ତି, ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯମକୁ ଭୟ କରନ୍ତି। ବୈଶ୍ରବଣ ମୋ ଭାଇ, ଅନ୍ୟ ମାଆର ସନ୍ତାନ, ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଛି। ମୋ ଭୟରେ ସେ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଛାଡ଼ି, ବର୍ତ୍ତମାନ କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ, ଯାହା ମୋ ଶୌର୍ୟରେ ଲାଭ କରିଛି, ତାହାରେ ଆମି ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ଆକାଶ ମାନେ ଘୁଞ୍ଚିପାରିବି। ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ମିଥିଳାନନ୍ଦିନୀ, ମୋ ମୁହଁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେଠି ବାୟୁ ଦେଖିଦେଖି ହଲକା ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ତିବ୍ର ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଶିତଳ ହୁଏ—ସମସ୍ତେ ମୋ ଭୟରେ।” ଏଭଳି ଦୁଇ ମହାପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ମହାଦ୍ୟୁତି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସମ୍ବାଦ ଚାଲିଥିଲା।