ଏହି ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସତଚଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ, ଯିଏ ସଂନ୍ୟାସୀର ବେଶ ଧରିଥିଲେ, ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ମନେ ଥିଲା—ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବେ। ଏହି ଅଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିକୁ ଯଦି ଯଥାଯଥ ଆଦର ନ କରିଯାଏ, ତେବେ କୌଣସି ଶାପ ଦେଇପାରିବେ—ଏହି ଭାବନାରେ ସୀତା କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ମିଥିଳାର ମହାରାଜ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋର ନାମ ସୀତା। ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ।” ସୀତା ଆଉ କହିଲେ, “ମୁଁ ବାରୋ ବର୍ଷ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜ୍ୟର ରାଜମହଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ଉପଭୋଗରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ବ୍ୟତୀତ କରିଛି। ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଥିଲେ। ରାଘବଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁରୀ, ନାମ କୈକେୟୀ, ତାଙ୍କ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିଲେ। କୈକେୟୀ ମୋର ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରି, ମୋର ପତିଙ୍କୁ ବନବାସ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବର ମାଗିଥିଲେ: ‘ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ଶୁଅିବି ନାହିଁ, ପାନ କରିବି ନାହିଁ, ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।’ ‘ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ମିଳିଯାଏ, ମୋର ଜୀବନ ଶେଷ’—ଏହିପରି କଥା କୈକେୟୀ ମୋର ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ସେ କେବଳ ଏହି ଦୁଇ ବର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧନ ଅଥବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ମୋର ପତି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପଚିଶ ବର୍ଷର। ମୋର ଜନ୍ମକୁ ଏଠାରେ ଅଠାର ବର୍ଷ ହୋଇଛି; ଲୋକମାନେ ମୋତେ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସତ୍ୟବାନୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ମୋର ପିତା ଦଶରଥ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଚୌଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଏବଂ କାମନାବଶ ଏକ ମହାରାଜ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ମୋର ପିତା ମୋତେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲିଥିଲି। କୈକେୟୀ ତୁରନ୍ତ ଏହି କଥା ମୋର ପତିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ‘ହେ ରାଘବ, ତୁମର ପିତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି କଥା ଶୁଣ।’ ‘ଏହି ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ, ଏବଂ ତୁମେ ନଉ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।’ ‘କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ ଏବଂ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କର।’ ରାମ ନିର୍ଭୀକ ଭାବରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତେପରି ହେବ।’ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ମୋର ଧୃଢ଼ ପତି ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ କେବଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେବେ ନେଇନଥିଲେ; ସେ ସତ୍ୟ କହିଥାନ୍ତି, କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ହେଉଛି ରାମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ। ମୋର ଦୁସ୍ରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଅନ୍ୟ ମାଁର ପୁତ୍ର, ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ବଳଶାଳୀ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପୁରୁଷଶାର୍ଦ୍ୱଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଏହି ଭାଇ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ। ଧନୁ ଧାରଣ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ସହ ମୋତେ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ମୁଁ, ତିନିଜଣ ଜଟାଧାରୀ ତପୋଧନ ଭଳି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲୁ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରାମ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏପରି ଭାବେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତିନିଜଣ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲୁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏହି ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଚରଣ କରୁଛୁ। ଆପଣ ଚାହାଁଥିଲେ, କିଛି ଖଣ୍ଡ ଏଠି ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ। ମୋର ପତି ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ, ବନରୁ ଅନେକ ମାଂସ ଆଣିବେ—ମୃଗ, ଗୋଧି, ବନଶୂକର ମାଂସ ନେଇ ଆସିବେ। ଏହିପରି, ଆପଣ ନିଜର ନାମ, କୁଳ, ଓ ପରିବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି?” ସୀତା ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସମହାପତି ରାବଣ କ୍ରୁର ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ସେଇ ରାବଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ; ମୁଁ ରାକ୍ଷସମହାପତି। ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସୀତା, ତୁମ ଶୁଭ୍ର କାଞ୍ଚନ ଚର୍ମ ଓ ରେଶମ ପୋଷାକ ଦେଖି, ମୋ ଏତେ ରାନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେନି। ମୁଁ ଯେଉଁଠାରୁ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଣିଛି, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଧାନ ରାନୀ ହେଉ। ମୋର ସହର ଲଙ୍କା, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବତ ଉପରେ ଥିବା ଏକ ମହାନଗର, ସମୁଦ୍ରେ ଘେରା। ଏଠାରେ ମୋ ସହ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚରିବେ, ଏହି ବନବାସ ଦୁଃଖ ତୁମେ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ। ପଞ୍ଚ ହଜାର ଅଳଙ୍କୃତ ଦାସୀ ତୁମ ସେବା କରିବେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋର ରାନୀ ହେଉ।” ରାବଣ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ଜନକନନୀ ସୀତା, ନିର୍ମଳ ରୂପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେ ପର୍ବତସମ ଅଚଳ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପାର ସମୁଦ୍ରପରି ଗମ୍ଭୀର। ରାମ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣବାନ୍, ବଟବୃକ୍ଷ ସମ ଦେହ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ର। ରାମଙ୍କ ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚାତୁର୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ, ସିଂହ ପଦଚାରୀ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟେ ସିଂହ, ସିଂହସଦୃଶ ରୂପ। ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ, ରାଜସ୍ୟ ବଂଶଜ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ। ତୁମେ ଏକ ଶ୍ରୁଗାଳ, ସିଂହୀକୁ ଚାହୁଁଛ; ଯେପରି ଏହା ଅସମ୍ଭବ, ସେପରି ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଧରିହେବ ନାହିଁ। ହେ ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଦେଖୁଛ, ଯେଉଁପରି ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ଚାହୁଁଛ। ତୁମେ ଏକ କ୍ଷୁଧିତ ସିଂହର ଦାନ୍ତ ଉଖଳିବାକୁ, କିମ୍ବା ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପର ମୁହଁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ—ଏହିପରି ଅସମ୍ଭବ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।” ଏପରି ଭାବରେ, ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଅନୁଚିତ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ଶୂରବୀର ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ରହିଲା।