ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୈଥିଳୀ, ନାରୀମାନେ ଏପରି ଅନୁଚିତ କଥା କହିବାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଏହି ଜଗତରେ ଏହା ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ।” ସେ ପୁନି କହିଲେ, “ନାରୀମାନେ ଅସ୍ଥିର, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବିଭାଜକ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଜନକନନ୍ଦନୀ ବୈଦେହୀ, ଏପରି କଥା ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ କୁ ମୁଁ ସାକ୍ଷୀ କରି କହୁଛି, ମୋ ଦୁଇ କାନ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ମୁଁ କହୁଛି।” ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ନ୍ୟାୟ କଥା କହିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଛ; ଏପରି ଅପବାଦ ଦେଇ ମୋପରେ ସନ୍ଦେହ କରିଥିବାରେ ତୁମେ ଲଜ୍ଜା କରିବା ଉଚିତ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ତୁମର ନାରୀତ୍ୱ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବରୁ ତୁମେ ତୁମ ମତରେ ଅଟୁଟ ରହିଛ; ମୁଁ ଏବେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଭ ମୁହଁ ଦେଉଛି।” ଏହାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏ ଅରଣ୍ୟର ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ବୈଦେହୀ; ମୋପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି। ମୁଁ ଫେରି ଆସିବାବେଳେ ରାମ ସହିତ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଅତ୍ୟଧିକ ଅଶ୍ରୁ ଦେଇ କହିଲେ, “ରାମ ଛଡ଼ି ଯଦି ମୋତେ ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀରେ ଦୁବିଯିବି, କିମ୍ବା ଗଳାରେ ଫାସ ଦେଇବି, କିମ୍ବା ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ମୋ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦେଇବି।” ସୀତା କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଷ ପିଇବି, କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିନ୍ତୁ ରାଘବ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ଛୁଇବି ନାହିଁ।” ଏପରି କହି ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ସୀତା ତାଙ୍କ ଉଦରକୁ ହାତ ଦେଇ କାନ୍ଦିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସାଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀର ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଛଉଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତାଙ୍କଠାରେ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ ଅବସର ଦେଖି, ଏକ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ଭାବେ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସିଲେ। ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଗେରୁଆ ପୋଷାକ, ଚୂଡ଼ା, ଛତା, ସାଣ୍ଡାଲ ଚାପି, ବାମ ଅଣ୍ଡରେ ଜଳପାତ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ଏକ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପ ନେଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ସୀତା ଏକା, ସୂର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ସନ୍ଧ୍ୟା ପରି, ଏକ ଯୁବତୀ ରାଜକୁମାରୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଯେପରି, ଏହି କ୍ରୂର ଦଶଗ୍ରୀବ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେବତା ପରି ଅରଣ୍ୟର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଛମାନେ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ, ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ; ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଭୟରେ ଦୀର୍ଘ ହୋଇ ଚାଲିଲା, ଦଶଗ୍ରୀବ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଲେ। ଗୋଦାବରୀ ଭୟରେ ଧୀମା ହୋଇ ଚାଲିଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ଅନୁକୂଳତା ଦେଖି ଆଗେ ଆସିଲେ। ଭିକ୍ଷୁର ଭାବେ ରାବଣ ମୈଥିଳୀଙ୍କ ନିକଟେ ଆସିଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ଭିତର ଦୁଷ୍ଟତା ଥିଲା; ସୀତା ଏ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପତି ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ଥିଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରାକୁ ଶନି ପରି ଆକସ୍ମିକ ଭାବରେ ଆସିଲେ, ଭଲ ଭିକ୍ଷୁ ଭାବରେ ଘାସ ଦେଇ ଢାକା ଉଉଁ ଉପରେ ଯେପରି। ସେ ରାମଙ୍କ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେଖି ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦେଖୁଥିଲେ। ସୀତା ଚାନ୍ଦ ପରି ମୁହଁ, ଶ୍ରୀମୟ ଦନ୍ତ ଓ ଅଠା, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଏକ ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ମଣ୍ଡପରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ରାତିର ଚୋର ଦଶଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ପରି ଶବ୍ଦ କରି, ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଭଦ୍ର କଥା କହିଲେ। ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ଅବିନା ଲୋଟସ ପରି ଦେଖିଲେ। ପୀତବସ୍ତ୍ର, ପଦ୍ମମାଲା ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଜ୍ୱଳମାନ, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୋଖରୀ ପରି। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟା ଅପ୍ସରା ତୁମେ କି? କିମ୍ବା ଧନ, କିମ୍ବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାମଦେବୀ?” ସେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, “ତୁମର ଦନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଧୁର, ହିମପର୍ବତ ପରି ଧଳା; ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼, ସ୍ପଷ୍ଟ, କୋଣ ଲାଲ ଓ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୟାମ।” “ତୁମର କଟି ବଡ଼, ଉରୁ ତାଜା ଏବଂ ଦୃଢ଼, ଯୁବ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି, ଭଲ ଆକୃତିରେ ନିକଟରେ ଥିବା।” “ତୁମର ଉର ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ, ମୂଳାୟ, ଚମତ୍କାର, ତାଳ ଫଳ ପରି ମୂଳାୟ ଏବଂ ମଣି ଓ ମୁକୁତରେ ଶୋଭିତ।” “ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ମଧୁର ହାସି, ଅଠା ଦନ୍ତ, ମନୋହର ଚକ୍ଷୁ, ଚଞ୍ଚଳ ଭାବ, ତୁମେ ମୋ ମନକୁ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ବ ପରି ଚୋରି ନେଉଛ।” “ତୁମର କମର ହାତରେ ଧରିପାରିବା, ଚମତ୍କାର କେଶ, ନିକଟ ଉର; ତୁମେ ଦେବୀ, ଦିବ୍ୟା, ଯକ୍ଷୀ, କିନ୍ନରୀ ନୁହଁ।” “ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ରୂପ ଥିବା ଜଣେ ନାରୀକୁ ମୁଁ ଏପରି ଦେଖିନଥିଲି; ତୁମର ଶୋଭା, ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ଯୁବାବସ୍ଥା ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” “ଏପରି ଏକା ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମର ବାସ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଚଳିଯାଉଛି; ଏହିଠାରୁ ଚାଲିଯାଉ, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।” “ଏଠା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନିବାସ, କ୍ରୂର ଓ ରୂପ ଚେଞ୍ଜ କରିଥିବା; ଏଠାରେ ଅନେକ ରାଜସ୍ୱ ଦୁର୍ଗ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।” “ସେଗୁଡିକ ସୁଗନ୍ଧିତ, ଧନୀ, ତୁମେ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବା; ଶୋଭାବତୀ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଲା, ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।” “ଶ୍ୟାମ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; କି ତୁମେ ରୁଦ୍ର କିମ୍ବା ମାରୁତଙ୍କ ଜନାନୀ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଜଣେ?