ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ସଦା ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ସୀତା ଏକଦମ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ତୁମେ ନିର୍ଦୟ, ମନରେ କୌଣସି କ୍ଷମା ନାହିଁ, କ୍ରୂର ଏବଂ ପରିବାରର ଲଜ୍ଜା। ମୋତେ ଲାଗେ, ରାମଙ୍କର ଏହି ବିପତ୍ତିରେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି ଏମିତି କଥା କହୁଛ। ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଆସିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଶେଷକରି ତୁମ ପରି କ୍ରୂର ଓ ଚତୁର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ତୁମେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ, ଗୁପ୍ତଭାବରେ ରାମଙ୍କ ସହିତ କେବଳ ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠିକୁ ଆସିଛ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ଚେଷ୍ଟା କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯେଉଁ ରାମଙ୍କୁ—ନୀଳ କମଳ ପରି ଅନ୍ଧକାର ଓ କମଳନୟନ—ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହିବି? ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ରାମ ବିନା, ଏ ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।” ସୀତାଙ୍କର ଏହି କଠୋର ଓ କଣ୍ଟକାୟିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଯମ ଧରି, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ମୁଁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବୀ ସମାନ। ହେ ମୈଥିଳୀ, ନାରୀମାନେ ଏମିତି ଅଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ଏହି ଲୋକରେ ନାରୀଙ୍କ ଏହି ସ୍ୱଭାବ। ନାରୀମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦ୍ୱୈତତାରେ ପ୍ରବଳ; ହେ ବୈଦେହୀ, ମୁଁ ଏମିତି କଥା ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ଅରଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ, ମୁଁ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛି, ସେମାନେ ଜଳନ୍ତ ତୀର ଭଳି ମୋ ମନକୁ ବେଧୁଛି। ମୁଁ ନ୍ୟାୟର କଥା କହିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଉପାଳମ୍ବ କଲା; ଏଭଳି ଅଭିଯୋଗ କରି ଲଜ୍ଜା ହେଉ, ମୃତ୍ୟୁପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ତୁମ ପାଇଁ। ତୁମ ନାରୀସ୍ୱଭାବ ଓ ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ତୁମ ମତରେ ଅଟୁଟ ଅଛ; ମୁଁ ଏବେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଛି, ଭଲ ରୁହ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ। ଏହି ଅରଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ହେ ବିସ୍ତୃତ ନୟନର ଧାରିଣୀ; କାରଣ ମୋ ପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଫେରିବି, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ ଆସ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କନ୍ଦୁଥିବା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମ ବିନା ମୁଁ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ଗଳାରେ ଫାନ୍ଦା ପିନ୍ଧିବି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିପଦ୍ଜନକ ସ୍ଥାନରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ମୁଁ ବିଷ ପିଇବି କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିନ୍ତୁ ରାଘବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ସୀତା ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପେଟକୁ ମାରି, ଅତି ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ସାଉମିତ୍ରି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡି ଶିର ନମାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଛକୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖିଦେଖି ଦୃଢ଼ ମନେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହା ପରେ, ମହାବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଅବସରକୁ ଅନୁଭବି, ଅଞ୍ଚଳବାସୀ ଏକ ତପସ୍ୱୀର ରୂପ ଧରି, ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ମୃଦୁ କଷାୟବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଝଟା ଧରିଥିଲେ, ଛତା, ପାଦୁକା, ଏବଂ ବାମ କାନ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ତପସ୍ୱୀର ଭେଷରେ, ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯିଏ ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଇ ଭାଇଁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଏକାଏକି ଅଛନ୍ତି। ଏକା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ସନ୍ଧ୍ୟାପର୍ବତୀ ପରି, ଯୁବତୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୀତାକୁ ଦେଖିଲେ ରାବଣ। ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଯେପରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୂର କର୍ମରେ ଦକ୍ଷ ଏହି ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନସ୍ଥାନର ବୃକ୍ଷମାନେ ମୌନ ହେଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବୃକ୍ଷମାନେ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ, ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ, ଦ୍ରୁତବାହିନୀ ଗୋଦାବରୀ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ରକ୍ତାକ୍ଷି ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକି ରହିଥିଲେ। ଏହିଭଳି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଅବସର ଆଶାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ମୁଣ୍ଡିତ ତପସ୍ୱୀର ଭେଷ ଧରି, ଶୋକାକୁଳ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ରାବଣ ଆସିଲେ—ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଲାଗିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନେ ଅନ୍ୟ ଅଭିପ୍ରାୟ ରଖିଥିଲେ। ସେ ଏମିତି ଏକ ଅପରିଚିତ ଭେଷରେ, ହଠାତ୍ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ତୃଣରେ ଢାକା ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କୂଆ। ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ତକ୍ଷଣାତ୍ ତାକି ରହିଲେ, ଯେଉଁ ସେ ରାମଙ୍କ ମହାନ୍ ବଧୂ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ ଓ ଅଳକା, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ସୀତା ଏକ ଚାଲିଆ ମଣ୍ଡପରେ ବସିଥିଲେ। ରାତିର ଚରଣକାରୀ ଏହି ରାବଣ, ମନରେ ଅନନ୍ଦ ଭରି, କମଳପତ୍ର ସମ ନୟନ ଓ ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରଉଚ୍ଚାରଣ ସମ ଶବ୍ଦ କରି, ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କ ରୂପକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଯେଉଁ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କମଳ ବିନା ବିରାଜିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, କମଳମାଳା ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ରୂପ ରୂପା ଓ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା କମଳ କୁଣ୍ଡ। ରାବଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କି ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ସୁଭଦ୍ରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କିମ୍ବା କିଛି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା? କିମ୍ବା ଧନ, କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ ଚରଣ କାମଦେବୀ ତୁମେ? ତୁମର ଦନ୍ତ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ତୁଷାର ପରି ଶୁଭ୍ର, ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ବଡ଼ ଓ ପ୍ରକାଶମାନ, କୋଣରେ ଲାଲ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ୟାମଳ। ତୁମର କଟି ଚଉଡ଼ା, ଉରୁ ମୋଟା ଓ ଦୃଢ଼, ଯେପରି ତରୁଣ ହାତୀର ଦଣ୍ଡ, ଭଲ ଭାବରେ ଗଠିତ ଓ ଏକାଠି।