ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭରି ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି, ତଁକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଭାବିବାକୁ ନକରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ତେବେ, ସୀତା ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ ହେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ତୁମେ ନିର୍ମାନବ, ନିର୍ଦୟ, କ୍ରୂର ଏବଂ ଗୋତ୍ରର ଲାଜ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ। ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଏହିପରି ଶବ୍ଦ କହୁଛ।" "ପ୍ରତିପକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଆସିବା ଅଶ୍ଚର୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା କ୍ରୂର ଏବଂ ଚତୁର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସାଧାରଣ। ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ଲୁଚି ରାମଙ୍କ ସହଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ, କିମ୍ବା ମୋ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛ।" "କିନ୍ତୁ ଏହି ଚଳ ତୁମେ ଓ ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି ଅନ୍ଧକାର, ପଦ୍ମାକ୍ଷ ମଧୁର ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—" "—ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ କେବେ ଚାହିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ରହିଥିବାବେଳେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" "ରାମ ବିନା, ଏ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।" ସୀତା ଏପରି କଠୋର ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶବ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ଵନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—"ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଦେବୀ ଭଳି।" "ମୈଥିଳୀ, ଏପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଶବ୍ଦ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଆସିବା ଅଶ୍ଚର୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ, ଏହି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଇଛି।" "ନାରୀମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଭାଜକ; ଓ ବୈଦେହୀ, ଜନକନନ୍ଦନୀ, ଏପରି ଶବ୍ଦ ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।" "ଅରଣ୍ୟର ଉପବାସୀମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦୁଇ ଚିଆଁ ମଧ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହୁଛି।" "ମୁଁ ନ୍ୟାୟ କଥା କହିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଛ; ତୁମେ ମୋପରି ଏପରି ଅପବାଦ ଆଣିବାରେ ଲଜ୍ଜା।" "ତୁମର ନାରୀସ୍ଵଭାବ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ତୁମ ମତରେ ଅଟୁଟ ରହିଛ; ମୁଁ ଏବେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଛି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା।" "ଅରଣ୍ୟର ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବିସାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା; ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ମୁଁ ଫେରି ଆସିବାବେଳେ, ରାମ ସହିତ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦନୀ ତୀବ୍ର ଆଶ୍ରୁରେ ଭିଜି, କହିଲେ—"ରାମ ବିନା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀରେ ଲିନ୍ ହେବି, କିମ୍ବା ଫାସି ଦେଇବି, କିମ୍ବା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" "ମୁଁ ବିଷ ପିବିବି, କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିନ୍ତୁ ରାଘବ ବିନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି ନାହିଁ।" ଏପରି କହି ଦୁଃଖରେ ବିଭୋର ସୀତା ତାଙ୍କ ଉଦରକୁ ହାତ ଦେଇ କନ୍ଦି କନ୍ଦି ଉପେକ୍ଷା କରିଲେ। ସାଉମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ରାମଙ୍କ ଭାଇକୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଛକୁ ଦେଖି ଦେଖି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠାରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଛୟାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ ପାଇ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ରୋଷରେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି, ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ ତୁରନ୍ତ ସୁଯୋଗ ନେଇ, ଅଜ୍ଞାତ ଦାନ୍ଡୀ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପରେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ମୃଦୁ ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଚୁଡ଼ା, ଛତା, ଚପଲ ଓ ଶୋଭାବାନ ଦଣ୍ଡ ଏବଂ କମଣ୍ଡଳୁ ବାୟଁ କାନ୍ଧରେ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ଭିକ୍ଷୁର ରୂପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିନା, ଅରଣ୍ୟରେ ଏକା ହୋଇଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ସୀତା ଏକା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଗୋଧୂଳି ଭଳି, ଯୁବତୀ ଏବଂ ଶ୍ରୀମତୀ ରାଜକୁମାରୀ। ସେ ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଭଳି, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଅପଶକୁନ ଗ୍ରହ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଜନସ୍ଥାନର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଛମାନେ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ, ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ; ଦ୍ରୁତ ବହୁଥିବା ଗୋଦାବରୀ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଦେଖି ଧୀରେ ଚଲିଲା, ରାବଣ ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି। ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଭୟରେ ଧୀରେ ଚଲିଲା; ଏହି ସମୟରେ, ଦଶଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସୁଯୋଗ ଖୋଜି ଆସିଲେ। ରାବଣ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପରେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ—ଯଦିଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଯୋଗ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲେ ନାହିଁ—ସୀତା ତାଙ୍କ ପତିକୁ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ସେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଶନି ତାରା ଉପରେ ଆସିଥିବା ଭଳି, ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ, ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଏକ କୁଆ ଭଳି ଆସିଲେ। ସେ ବୈଦେହୀ, ରାମଙ୍କ ଶ୍ରୀମତୀ ପତ୍ନୀ, ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ; ଏପରି ଭାବେ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ, ଶୋଭାମୟ ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ, ପତ୍ର ଘରରେ ବସି ଆଶ୍ରୁ ଜଳରେ ଭିଜିଥିଲେ। ସେ, ରାତିର ଚର, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରି, ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜ ଗୋପନିୟ ଭାବରେ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ। ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ରୂପକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ତାଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ସୀତା ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପଦ୍ମ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ରୂପରେ ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁନା ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ, ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ପୋଖରୀ ଭଳି। "ତୁମେ କି ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କିମ୍ବା ଦେବାଙ୍ଗନା, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା? କିମ୍ବା ଧନ, କିମ୍ବା ସ୍ଵଛନ୍ଦ ରତିଦେବୀ?" "ତୁମର ଦାନ୍ତ ଉପରି, ମୂଦ୍ରା ଓ ଧଳା, ପାହାଡ଼ ତୁଷାର ଭଳି; ତୁମର ଚକ୍ଷୁ ବିସାଳ ଓ ପ୍ରକାଶମୟ, ଲାଲ ତିର ଓ ଶ୍ୟାମ କୋରା।" ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅପଶକୁନ ମଧ୍ୟରେ, ରାବଣ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପରେ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।