ଏକ ଦିନ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଆଉ ଏକ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ହରିଣକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାହାର ମାଂସ ନେଇ ଜନସ୍ଥାନ ଦିଗରେ ଶୀଘ୍ର ଗତି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା, ଯାହା ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କର ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ ସୀତା। ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାଅ, ରାଘବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣି ଆସ। ମୋର ପ୍ରାଣ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ମୋର ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଃଖର ଦେଖା, କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଶରଣ ନେଇ ଡାକୁଛନ୍ତି। ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଏକ ବଳଦ ସିଂହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ମନେ ପକାଇ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ସୀତା ବିଶ୍ରୁତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ତୁମେ ବନ୍ଧୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ଆଚରଣ କରୁଛ। ଯଦି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ରାମଙ୍କ ବିନାଶ ଚାହୁଁଛ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ଥିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପଛରେ ନଯାଉଛ। ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ସ୍ନେହ ରଖୁନାହାଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ଏଭଳି ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ରହିଛ; ଯଦି ସେ, ଯାହାଉପରେ ମୁଁ ଭରସା କରେ, ସେ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବେ, ତେବେ ମୋର ଏଠାରେ କ’ଣ ଅବସ୍ଥା ହେବ? ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ରକ୍ଷକ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିବାର କ’ଣ ଅର୍ଥ?” ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭୟଭୀତ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସର୍ପ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ—କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, କିନ୍ନର, ପଶୁ କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ—କେହି ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସହ ବିଗ୍ରହ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି; ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଅଜୟ, ତେଣୁ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ରାଘବ ବିନା ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପରାଜୟ। ତୁମ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ କର, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଶୀଘ୍ର ଚିତ୍ର ହରିଣକୁ ମାରି ଫେରିବେ; ତୁମେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛ, ସେ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, ଏହା କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମାୟା, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ସମାନ; ମହାତ୍ମା ରାମ ମୋତେ ତୁମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦାୟି କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଏକାକି ଛାଡିଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, କାରଣ ରାମ ମୋତେ ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଏବେ ଆମେ ଏହି ରାତିର ଚରିଆ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ। ଖରଙ୍କ ବଧ ପରେ, ଜନସ୍ଥାନର ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଏହି ବନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଏହି ହିଂସା ଓ କ୍ରୂରତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନାହାଁ, ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରୋଷ ଏବଂ ରକ୍ତାକ୍ଷୀ ହୋଇ, ସୀତା ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିର୍ମମ, କଠୋର ଏବଂ କୁଳକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଆସିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ତୁମ ଭଳି କୁଠାର ଓ ଚତୁରଙ୍କଠାରେ। ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଆସିଛ, କିମ୍ବା ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଚଳ ତୁମ ବା ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯେଉଁ ରାମଙ୍କୁ, ନୀଳ କମଳ ସମ ଦେହ ଓ କମଳନୟନ, ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହିବି କିପରି? ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ରାମ ବିନା ଏ ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।” ସୀତାଙ୍କ ଏହି ରୋମାଞ୍ଚକର, କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବୀ ସମାନ। ମୈଥିଳୀ, ଏଭଳି ଅନୁଚିତ କଥା ନାରୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆସିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ହେଉଛି ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ। ନାରୀମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, କଠୋର ଓ ଦ୍ୱିଦ୍ୱେଷ ପ୍ରବୃତ୍ତିର; ମୁଁ ଏହିପରି ଶବ୍ଦ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ଅରଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦା ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏଭଳି ଶବ୍ଦ କହୁଛି, ଯାହା ଗରମ ତୀର ସମାନ ମୋର କାନ ମଧ୍ୟରେ ଘୁସିଯାଏ। ମୁଁ ନ୍ୟାୟ କଥା କହିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଳି ଶଙ୍କା କଲ, ତାହା ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ ଲଜ୍ଜାଜନକ। ତୁମ ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମନରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଛ। ମୁଁ ଏବେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଭଲ ରୁହ, ରମଣୀ। ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି। ମୁଁ ଫେରି ଆସିବାବେଳେ ରାମ ସହ ତୁମକୁ ଦେଖିବି ବୋଲି ଆଶା କରୁଛି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯଦି ରାମ ନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଗୋଦାବରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି, କିମ୍ବା ଆପଣାକୁ ବିପଦ୍ସ୍ଥଳରେ ଛାଡ଼ିଦେବି। ମୁଁ ବିଷ ପିଇବି କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିନ୍ତୁ ରାଘବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ଅତିଭୂତ ସୀତା ନିଜ ହାତରେ ନିଜ ଗଭାକୁ ପିଟି, କନ୍ଦୁଥିଲେ।