ମାରୀଚାଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ ରାକ୍ଷସ ଭାବିଲେ—କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ପଠାଇଯିବ ଯେଉଁପରେ ରାବଣ ଏକା ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରିପାରିବ? ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଜଣାପଡିଲା, ତେଣୁ ସେ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲା—“ହା ସୀତା! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣରେ ଜୀବନ୍ତ ତଳ ହୋଇ, ମାରୀଚା ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି ରାକ୍ଷସ ରୂପ ନେଲେ। ମାରୀଚା, ଭୟାନକ ଦେହର ଧାରୀ, ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ରାମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ପଡ଼ିଥିବା ଦେହ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମନେ ପକାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବିଲେ। ଏହା ମାରୀଚାଙ୍କ ମାୟା, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ; ଆଜି ସେହି ଦିନ ଆସିଲା—ମାରୀଚା ମୋ ହାତରେ ନିହତ ହେଲେ। ରାକ୍ଷସ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି “ହା ସୀତା! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” କହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା; ଏହା ଶୁଣି ସୀତାଙ୍କ କଣ ହେବ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଶ୍ଚୟ ଚାଲିଯିବେ, ଏହି ଭାବରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଶରୀରରେ କମ୍ପନ ହେଲା। ଏହାପରେ ଭୟ, ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ରାମଙ୍କ ମନକୁ ଗ୍ରସିଲା; ମୃଗ ରୂପ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେବା ଓ ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ରାମ ଭୟଭିତ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ଚିତ୍ରା ମୃଗ ମାରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇ ରାମ ଜନସ୍ଥାନ ପାଇଁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ଏବେ ଚୁଆଁ ଚାଲିଛି ପ୍ରସ୍ଥାନ୍ତର ଅଧ୍ୟାୟ। ଅତିବେଦନାମୟ ଚିତ୍କାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏପରି ଶୁଣି, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଘବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖୋଜି ଆଣ।” “ମୋ ଜୀବନ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅତିବେଦନାମୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛି, ଏହା ମୋ ମନକୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି। ତୁମେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଅ, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେଉଁପରି ଶିଂହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳଦ; ତଥାପି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମନେ ପକାଇ ଚାଲିଲେ ନାହିଁ।" ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦନୀ, ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ତୁମେ ବନ୍ଧୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ। ଏପରି ସମୟରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ନାଶ ଚାହୁଛ।" “ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରତି ମମତା ରଖୁନାହିଁ। ଏହି ଲାଗି ତୁମେ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହୁଛ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ; ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ କରିଛି, ସେ ଯଦି ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ମୋର ଏଠାରେ କଣ ହେବ? ତୁମେ ରକ୍ଷକ ଭଳି ଆସିଥିଲେ, ଏଠାରେ ରହିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ?” ଏପରି କହି, ଶୋକେ ଭରିତ, ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିବା ବୈଦେହୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ବ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭୟଭିତ ସୀତାଙ୍କୁ ମୃଗୀ ଭଳି ଦେଖି କହିଲେ, “ସର୍ପ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ, ଦାନବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—" “ବୈଦେହୀ, ତୁମ ସ୍୵ାମୀ କେହି ହରାଇପାରିବେନି—ଦେବ, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେହି ନୁହେଁ।” “ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, କିନ୍ନର, ପଶୁ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କେହି ଏପରି ନୁହେଁ—" “ଯେଉଁଠି ରାମ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେହି ଠିଆ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” “ମୁଁ ରାଘବ ନଥିବା ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ତୁଳନାରେ କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ। ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜିତିପାରିବେନି। ତୁମ ମନ ଶାନ୍ତ କର, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" “ତୁମ ସ୍୵ାମୀ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ, ମୃଗ ମାରି ଆସିବେ; ତୁମେ ଶୁଣିଥିବା ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।” “ଏହା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମାୟା, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି; ବୈଦେହୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭରସା କରିଛି।” “ଓ ଶୁଭାଙ୍ଗି, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବିନି, ଏହା ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା; ଆମେ ଏବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛୁ।” “ଦେବୀ, ଖର ନିହତ ହେବା ପରେ, ଜନସ୍ଥାନର ମାସାକ୍ର ବିଷୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ମହାବନରେ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହୁଛନ୍ତି।” “ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଏହି ହିଂସା ଓ ଦୁଷ୍ଟତା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ରୋଷରେ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ। "ତୁମେ ଅଧମ, ନିର୍ଦୟ, କ୍ରୂର, ଗୋତ୍ର ଲଜ୍ଜା; ମୁଁ ଭାବୁଛି ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ; ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଏପରି କଥା କହୁଛ।" “ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଆସିପାରେ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ଭଳି କ୍ରୂର ଓ ଚତୁର।” “ତୁମେ ଆସଲି ରାମଙ୍କ ସହ ବନକୁ, ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ; ଏହା ଗୁପ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।” “କିନ୍ତୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ, ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ; ତୁମେ କିମ୍ବା ଭରତ ପାଇଁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ରାମ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି, ପଦ୍ମନୟନ, ତାଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—" “ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ କାମନା କରିପାରିବିନି; ତୁମେ ଏଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” “ରାମ ନଥିଲେ, ମୁଁ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବିନି।” ଏପରି କଠୋର, କମ୍ପନ ଦେଇଥିବା କଥା ସୀତା କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଜ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ହାତ ଜୋଡି ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବୀ ସମାନ।” “ମୈଥିଳୀ, ଏପରି ଅନୁଚିତ କଥା ନାରୀମାନେ କହିପାରନ୍ତି, ଏହି ଜଗତରେ ଏହି ନାରୀ ସ୍୵ାଭାବ।