ମାରୀଚା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭମିରେ ଶେୟ ଦେଲା, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଥିଲା; ମୃତ୍ୟୁର ସମୟରେ, ମାରୀଚା ଏହି ମୃଗ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ ମାରୀଚା ଚିନ୍ତା କଲେ—କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ପଠାଯାଏ, ଯେଉଁପରି ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ହେବା ସୁଯୋଗ ପାଇବେ? ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ବୁଝି ମାରୀଚା ରାଘବଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି ଚିତ୍କାର କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—“ହା ସୀତା! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ଅପୂର୍ବ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନରେ ବିଦ୍ଧ ହେଇ, ସେ ମୃଗ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଦେମନ୍ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ମାରୀଚା, ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରି ଭମିରେ ପଡ଼ି ଥିବା ମାରୀଚାକୁ ଦେଖି ରାମା ଚିନ୍ତା କଲେ। ରାମା ଦେଖିଲେ ମାରୀଚା ରକ୍ତରେ ବିଗ୍ନ ଦେହ ନିଅର୍ବାନ ଭମିରେ ପଡ଼ି ଅନ୍ତିମ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମନ ସୀତା ଉପରେ ଗଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ ଏହା ମାରୀଚାଙ୍କ ମାୟା, ଏହା ଆଜି ଘଟିଛି—ମାରୀଚା ମୋ ହାତରେ ନିଅର୍ବାନ ହେଲେ। ଦେମନ୍ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ “ହା ସୀତା! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ଚିତ୍କାର କରି ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହା ଶୁଣି ସୀତାଙ୍କୁ କଣ ହେବ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବଳୀ ଭୁଜ ଧାରଣ କରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଚାଲିଯିବେ, ଏହି ଚିନ୍ତା କରି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମାଙ୍କ ଦେହରେ ଜିଆ ତୁଲି ଆସିଲା। ଏହିପରି ଭୟ, ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ରାମାଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଲା; ମୃଗ ରୂପ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ରାମା ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିତ୍ରିତ ମୃଗ ମାରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇ, ରାଘବ ଜନସ୍ଥାନ ଦିଗରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏହି ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଚିତ୍କାର ସୀତା ତାଙ୍କର ପତିର ଶବ୍ଦ ବୋଲି ବୁଝିଲେ। ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାଘବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣି ଆସ। ମୋ ଜୀବନ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ମୋର ମନ ଶାନ୍ତି ରହିଲାନି; ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ମୋ ହୃଦୟ ହେଉଛି। ତୁମେ ତୁମ ଭାଇକୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ଶୀଘ୍ର ଚାଲି ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ତୁମ ଭାଇ ଅପରାଧ ଚାଲିଛନ୍ତି। ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବଶ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏକ ଶୂର ମୃଗ ବନ୍ୟ ସିଂହମାନେ ମଧ୍ୟରେ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମନେ ପକାଇ ଯିବେନି।" ତାପରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହିଲେ—“ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ବନ୍ଧୁ ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିରୋଧୀ ହେଉଛ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ତୁମେ ରାମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବେନି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ରାମାଙ୍କ ନିଅର୍ବାନ ଚାହୁଁଛ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଯିବୁନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ପାଇଁ ମମତା ନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠାରେ ଏପରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ରହିଛ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ; ମୁଁ ଯେଉଁ ଜଣାପରି ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରେ, ସେ ଯଦି ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛି, ମୋର ଏଠାରେ କଣ ହେବ? ତୁମେ ଏଠାରେ ରହିବାର କାରଣ କଣ, ଯେଉଁପରି ତୁମେ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଆସିଛ?” ଏପରି ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା ସୀତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—“ସର୍ପ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ, ଦାନବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା—ତୁମ ପତି, ବୈଦେହୀ, ଅଜୟ—ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହାରିବେନି। ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, କିନ୍ନର, ପଶୁ, ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଜଣେ ରାମାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେନି; ରାମା ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ। ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ରାଘବଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେନି। ତିନି ଲୋକ ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅଟକାଇପାରିବେନି। ତୁମ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ ରଖ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦିଅ। ତୁମ ପତି ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ, ଉତ୍ତମ ମୃଗକୁ ମାରି; ତୁମେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛ, ସେ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ରାକ୍ଷସ ମାୟା, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ସମ; ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ମୋତେ ରାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭରସା କରି ଦିଆଯାଇଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଆମେ ଏବେ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରିଛୁ। ଦେବୀ, ଖରଙ୍କ ନିଅର୍ବାନ ପରେ, ଜନସ୍ଥାନର ମହାକ୍ଷୟ ବିଷୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବନରେ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଏହି ହିଂସା ଓ ଦୁଷ୍ଟତା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୀତା, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ—“ତୁମେ ଅଧମ, ନିର୍ଦୟ, କ୍ରୂର, ପରିବାରର ଅପମାନ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ରାମାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ; ରାମାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଏପରି କଥା କହୁଛ। ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଉଦ୍ଭବ କରିପାରିବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଶେଷ କରି ଏପରି କ୍ରୂର ଓ ଚପଳ ମନେ। ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ରାମାଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଗଲା; ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛ। କିନ୍ତୁ ଏହା କ୍ଷମା ହେବ ନାହିଁ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ କିମ୍ବା ଭରତ ପାଇଁ; ମୁଁ ରାମା, ନୀଳ ପଦ୍ମ ସମ, ପଦ୍ମନୟନ, ମୋ ପତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଚାହିବି କିପରି? ତୁମ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ରାମା ବିନା, ଏହି ଭମିରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।” ସୀତାଙ୍କର ଏହି କଠୋର, ଲୋମ ଖଡ଼ା କରାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦମନ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବୀ ସମ।