କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ମାରୀଚର ଚତୁର୍ ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ସେ ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କରି, ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଏକ ହରିତ ଘାସର ଛାୟା ତଳେ ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଏହି ଦାନବ ମୃଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ସେ ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ଆସି ପ୍ରକଟ ହେଲା । ରାମ ତା’କୁ ଧରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତିକେ ସମୟରେ ମୃଗଟି ଭୟରେ ପୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା । ତା’ପରେ, ଦୂରରୁ ଗଛ ପଛରୁ ମୃଗଟି ପୁନି ପ୍ରକଟ ହେଲା । ରାମ, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ, ତା’କୁ ଦେଖି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି । ରାଘବ, କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଦିର୍ଭୂତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନୁଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଏକ ତୀର ଧରିଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ । ସେ ତୀରକୁ ଧନୁଷରେ ଚଢାଇ, ଶକ୍ତି ଦେଇ ମୃଗଟିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃଗଟି ସାପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା । ଏହି ତୀର ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ଥିଲା । ରାମ ଏହି ତୀରକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ସିଧା ମୃଗ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ମାରୀଚଙ୍କ ଦେହକୁ ଭେଦିଗଲା । ଏହା ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବଜ୍ରପାତ ପରି ଆଘାତ କଲା । ସେ ଏକ ତାଳ ଦୂରିକୁ ଝାପି ଭୁଇଁପଡ଼ିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆହତ ହେଲେ । ତା’ପରେ ମାରୀଚ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଥିଲା । ମୃତ୍ୟୁର ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ମୃଗ ଆକାର ଛାଡ଼ିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ମାରୀଚ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କଲେ—କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ପଠାଇ, ରାବଣ ଏକାକି ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିପାରିବେ ? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ସେ ଅନୁକୂଳ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିହ୍ନଟ କଲେ ବ ମୃତ୍ୟୁ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ରାମଙ୍କ ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ତୀର ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁତର ଆଘାତ ପାଇଁ ସେ ମୃଗ ଆକାର ତ୍ୟାଗ କରି ଆସଲି ଦାନବ ରୂପରେ । ମାରୀଚ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଚମକିଯାଇଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା । "ଏହି ମାରୀଚଙ୍କ ମାୟା ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲେ—ଏହା ଆଜି ଘଟିଗଲା, ମାରୀଚ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ," ରାମ ଭାବିଲେ । ମାରୀଚ ଚିତ୍କାର କରି, "ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ସୁଣି, ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ କ’ଣ ଘଟିବ ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯିବେ, ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା । ତା’ପରେ ଆଶଙ୍କା ଓ ଭୟ ରାମଙ୍କ ମନକୁ ଘେରି ନେଲା । ମୃଗ ଆକାର ଦାନବକୁ ବଧ କରି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ରାମ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିତ୍ରୀତ ମୃଗକୁ ବଧ କରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଫେରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ସୁଣି, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବଙ୍କ କଣ୍ଠ ଶବ୍ଦ, ଯାଅ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଖୋଜ କର।" ସୀତା ଭାବିଲେ, "ମୋ ଜୀବନ ଏବେ ନିରାପଦ ନୁହେଁ, ମୋର ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ଏ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା ।" ସେ ପୁନି କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ତାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ। ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି ଯିବାକୁ ମନା କଲେ ।" ତା’ପରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, କହିଲେ, "ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ତୁମେ ମିତ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ତୁମେ ଶତୃ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ । ଯଦି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନଯାଅ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପାଇଁ ରାମଙ୍କ ବିନାଶ ଚାହୁଁଛ ।" "ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ରଖି ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉନାହା; ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ଓ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁନାହା । ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ରହିଛ; ଯଦି ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନାଥ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ମୋ ଅବସ୍ଥା କ’ଣ ହେବ?" "ତୁମେ ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ପାଇଁ ଆସିଛ, ତେବେ ଏଠାରେ ରହିବାର କାରଣ କ’ଣ?" ବିଷାଦ ଓ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ମନେ ଏପରି କହିଲେ ବୈଦେହୀ । ଏହି ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, "ସର୍ପ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଦାନବ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ—କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମ ପତି ରାମଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ—କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, କିନ୍ନର, ପଶୁ, କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ଯେଉଁ ରାମ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ସେଉଁଠି କେହି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" "ମୁଁ ଏଠାରେ ରାଘବ ବିନା ତୁମକୁ ଏକାକି ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ତିନି ଲୋକର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ତୁମ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ କର; ଆଶଙ୍କା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ ।" "ତୁମ ପତି ଶୀଘ୍ର ମୃଗକୁ ବଧ କରି ଫେରିଆସିବେ; ଯେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛ, ସେ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ।" "ଏହା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମାୟା ଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି; ବୈଦେହୀ, ତୁମକୁ ମହାତ୍ମା ରାମ ମୋ ଉପରେ ଭରସା ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଏକାକି ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ, ବୈଦେହୀ; ଏବେ ଆମେ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତୃ ହୋଇଯାଇଛୁ ।" "ଖର ବଧ ଓ ଜନସ୍ଥାନର ଘଟଣା ପରେ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉପଦ୍ରବ କରୁଛନ୍ତି । ବୈଦେହୀ, ଏହି ହିଂସା ଓ କ୍ରୂରତା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥାରେ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ରକ୍ତମୁଚ୍ଛନ୍ନ ନୟନରେ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ...