ମାରୀଚ, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାର କଳା କୌଶଳରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିନେଲେ । କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ, ମାରୀଚଙ୍କ ଏହି ଚତୁରତା ଦେଖି ରୋଷ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଅସାହାୟ ହେଇପଡ଼ିଲେ । ଶରୀର କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଗଲାପରେ, ସେ ଘାସ ଛାଡ଼ି ଏକ ଛାୟା ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ବସିଲେ । ଏହି ମୃଗ ରୂପୀ ରାକ୍ଷସ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହି ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ରାମ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମାରୀଚ ଭୟରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । ଏଠିଠାରେ, ଏକ ଗଛ ପଛରୁ ଦୂରରେ ମୃଗ ଆବିର୍ଭାବ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ରାମ ତେଜସ୍ବୀ ତୀର ଧରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷରେ ତାଣି, ସେଇ ସରପ୍ରାୟ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ମୃଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ । ସୂର୍ୟର କିରଣ ପରି ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମିତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ । ସେ ତୀର ମୃଗ ରୂପ ମାରୀଚଙ୍କ ଦେହକୁ ଭେଦି ଯାଇ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲା । ମାରୀଚ ଏକ ତାଳ ଦୂରିକୁ ଲଫ୍ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ସାନ୍ନିକଟ ହେବା ସମୟରେ ସେ ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ । ମାରୀଚ, ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂର କରି, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରିପାରିବେ, ଏହି ଉପାୟ ଭାବିଲେ । ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଧ କରି, ସେ ରାମଙ୍କର କଣ୍ଠ ସ୍ବର ଅନୁକରଣ କରି, 'ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ଅପୂର୍ବ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ନିଜ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ମହାକାୟ ମାରୀଚ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ମନେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଆସିଗଲା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିବା ମାରୀଚଙ୍କ ଏହି ମାୟା ଆଜି ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଘଟିଗଲା ବୋଲି ରାମ ଅନୁଭବ କଲେ । ରାକ୍ଷସ ଚିତ୍କାର କରି, 'ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ କଣ ଘଟିବ? ଏହା ଭାବି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଯାଇଲା । ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ରାମଙ୍କ ମନ ଭରିଗଲା । ରାକ୍ଷସ ମୃଗକୁ ମାରି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ରାମ ଜନସ୍ଥାନ ଦିଗରେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଏକ ଅନ୍ୟ ଚିତ୍ରା ମୃଗ ମାରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇଲେ । ଏଉଁପରି ଘଟଣା ଘଟୁଥିବା ବେଳେ, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସ୍ବାମୀଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାଉ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣି ଆସ ।' ସୀତା କହିଲେ, 'ମୋ ଜୀବନ ଏବେ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ମୋ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍କାର ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରିଦେଇଛି ।' ସୀତା ପୁନି କହିଲେ, 'ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଯାଉ ଓ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ସେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦୟା ଦେଖାଉଛନ୍ତି । ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ କବଳକୁ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେ ଶିଂହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ ଭଳି ଅସାହାୟ ।' କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି, ଯିବାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କଲେ । ତାପରେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୋଭରେ କହିଲେ, 'ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ତୁମେ ମିତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ; କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭଳି ଅଚରଣ କରୁଛ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଉନାହାଁତ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବିନାଶ ଚାହୁଁଛ ।' ସୀତା ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଜାରି ରଖି, 'ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପଛେ ଯାଉନାହାଁ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ, ତୁମ ଭାଇ ପ୍ରତି କୌଣସି ସ୍ନେହ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅଜ୍ଞାତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ଏଠି ନିର୍ଭୟ ରହିଛ; ଯଦି ସେ ଅସୁରକ୍ଷିତ, ତେବେ ମୁଁ ଏଠି କେମିତି ରହିବି?' 'ତୁମେ ଏଠି ରହିବାର କାହିଁକି ଦରକାର, ଯେଉଁ ଦିନ ତୁମେ ମୋର ସୁରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛ?'—ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ବୈଦେହୀ କହିଲେ । ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭୟଭୀତ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ନାଗ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ—' 'ତୁମ ସ୍୵ାମୀ, ହେ ବୈଦେହୀ, କେବଳ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।' 'ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, କିନ୍ନର ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ।' 'ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ବଳଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେହି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏପରି ଅନର୍ଥ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।' 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠି ଏକାକି ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ରାଘବଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ ।' 'ତୁମ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ କର, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମ ସ୍୵ାମୀ ଶୀଘ୍ର ମୃଗ ମାରି ଫେରି ଆସିବେ । ଯେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲ, ସେ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, ଏହା କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ।' 'ଏହା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମାୟା, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି; ମହାତ୍ମା ରାମ ତୁମକୁ ମୋ ହାତରେ ଦେଇଥିଲେ ।' 'ହେ ଶୁଭଙ୍ଗି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠି ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ରାମ ତୁମକୁ ମୋର ଭାରସା ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏବେ ଆମେ ଏହି ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛୁ ।' 'ଖରଙ୍କ ବଧ ପରେ ଜନସ୍ଥାନର ଘଟଣା ଦେଖି ଏହି ମହାବନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହୁଛନ୍ତି ।' ଏପରି ଭାବେ ମୃଗ ମାୟା, ଚତୁର ରାକ୍ଷସ ଉପାୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲା ।