ଏକ ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଭଳି, ସେ ମୃଗ ରୂପୀ ମାରୀଚ କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କେବେ ଦୂରରେ ଲୁଚିଯାଉଥିଲେ । ଏହିପରି ଦେଖାଓ-ଲୁଚା ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା, ମାରୀଚ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ନେଇଗଲେ । କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ, ମାରୀଚଙ୍କ ଏହି କୌଶଳରେ ରୋଷିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କରିଲେ । ଶରୀର କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଗଲା, ଏବଂ ତିନି ଘାସରେ ଢାକା ଏକ ଛାୟା ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ । ସେଇ ରାତିରେ ଚଳିତା ରାକ୍ଷସ, ମୃଗ ରୂପରେ, ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ରାମ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭୟରେ ପୁଣି ଗାୟବ ହୋଇଗଲେ । ପରେ, ଏକ ଗଛ ପଛରୁ ଦୂରରେ ଆସି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏହି ମୃଗକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ । ତେଣୁ, ରାମ ରୋଷରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ନେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ୟର କିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶତ୍ରୁନାଶକ । ସେ ଏହି ବାଣକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ମୃଗ ଦିଗକୁ ଚାପ ଦେଇ ଟାଣିଲେ । ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ, ମୃଗ ଦେହକୁ ଭେଦି ଯାଇଲା । ଏହା ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବଜ୍ରପାତ ପରି ଆଘାତ କଲା; ସେ ଏକ ତାଳ ଦୂରିକୁ ଝାପ ଦେଇ, ଭୂମିରେ ଗୁରୁତର ଆହତ ହୋଇ ପଡିଲେ । ମାରୀଚ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଥିଲା; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ସେ ମୃଗ ରୂପ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି, ନିଜ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ, କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ପଠାଇ ଦେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି କରି ରାବଣ ନେଇଯିବେ, ଏହି କୌଶଳ ଭାବିଲେ । ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ରାମଙ୍କ ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି, 'ହା ସୀତା! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ଅପୂର୍ବ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁସ୍ଥଳିରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ମୃଗ ରୂପ ଛାଡି ରାକ୍ଷସ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ । ମାରୀଚ, ବଡ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ଭୂମିରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ମୃଦା ଉପରେ ଗଡ଼ା ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ମନେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଆସିଲା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେପରି ଆଗରୁ କହିଥିଲେ, ଏହା ମାରୀଚଙ୍କ ମାୟା; ଆଜି ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଛି, ମୁଁ ମାରୀଚକୁ ହତ୍ୟା କରିଛି । ଏ ରାକ୍ଷସ 'ହା ସୀତା! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ବିଳାପ କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ କ'ଣ ଘଟିବ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବଳଶାଳୀ, ନିଶ୍ଚୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ଯିବାକୁ; ଏହିପରି ଭାବି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଶରୀରରେ କଣ୍ଟକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ଓ ଆତଙ୍କ ରାମଙ୍କ ମନକୁ ଆବେଶ କଲା; ମୃଗ ରୂପୀ ରାକ୍ଷସକୁ ହତ୍ୟା କରି ଏ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ତିନି ଭୟାନ୍ବିତ ହେଲେ । ଏହାପରେ ରାମ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ମୃଗ ହତ୍ୟା କରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ବନରେ ଏହି ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଚିତ୍କାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରି, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାଅ, ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣି ଆସ ।" ସୀତା କହିଲେ, "ମୋ ଜୀବନ ଏବେ ନିରାପଦ ନୁହେଁ, ମୋ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ମୁଁ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି ।" "ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଯାଅ, ତୁମ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ସେ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ମାଗୁଛନ୍ତି । ସେ ଏବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଚଂଗୁଳିକୁ ପଡିଛନ୍ତି, ଦଳପତି ବୃଷଭ ପରି ।" କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି, ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ । ତେବେ, ବିସ୍ମିତ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ତୁମେ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛ; କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ ।" "ଏପରି ସମୟରେ ଯଦି ତୁମେ ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହାଁ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବିନାଶ ଚାହୁଁଛ । ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ବଶତଃ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁନାହାଁ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିପଦରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ, ଏବଂ ଭାଇପ୍ରତି ତୁମର ସ୍ନେହ ନାହିଁ ।" "ସେଇ ଯୋଗ୍ୟ ଓଜ୍ୱଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ନପାରି, ଏପରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛ; ଯଦି ସେ ଆପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ, ମୋ ଅବସ୍ଥା କ'ଣ ହେବ? ତୁମେ ମୋର ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଆସିଛ, ଏବେ ରହିଲେ କାହିଁକି?" ଏପରି କହି, ସୀତା ଅଶ୍ରୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଓ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ । ଏହାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭୟଭିତ ହରିଣୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସର୍ପ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଦାନବ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ—କେହି ମଧ୍ୟ, ବୈଦେହୀ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, କିନ୍ନର, ପଶୁ, ଦାନବ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶୂର, ଅପରାଜୟ । ତେଣୁ ଏପରି ଭାବେ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" "ମୁଁ ରାଘବ ବିନା ଏଠି ତୁମକୁ ଛାଡି ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ କେହି ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ତିନି ଲୋକ ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ କର, ଦୁଃଖ ଛାଡିଦିଅ ।" "ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ, ମୃଗକୁ ବଧ କରି; ଯେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛ, ସେ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟର ନୁହେଁ । ଏହା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମାୟା, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି; ବୈଦେହୀ, ତୁମକୁ ମହାତ୍ମା ରାମ ମୋ ପାଖରେ ଓଡ଼ାଇ ଦେଇଛନ୍ତି ।" "ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠି ଛାଡିଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ଏବେ ଆମେ ଏହି ରାତିଚର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଗଲୁ ।" ଏପରି ଭାବରେ ମାରୀଚଙ୍କ ମାୟା, ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତା, ସୀତାଙ୍କ ଭୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିଷ୍ଠା—ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏହି ବେଳେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା ।