ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ଭାବେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଯେ, ସେ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସତର୍କ ରହିବେ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ଯିଏ ଭାରୀ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଜମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି ତାଙ୍କର ତଳୱାରକୁ ମଜବୁତ କରି ପିନ୍ଧିଲେ। ତା’ପରେ ତିନି-ଉଠିଆ ଧନୁଷ ଏବଂ ଦୁଇଟି ତୁଣୀର ବାହେଁ ଧରି, ଏକ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ରମରେ ସେ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅରଣ୍ୟର ରାଜା ମାରୀଚ ବାଣ୍ଡିଆ ହରିଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲା। ରାମ, ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ଭୟରେ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ପୁଣି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତଳୱାର ବାନ୍ଧି ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ରାମ ହରିଣକୁ ଧୌଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁ ହରିଣ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚମକୁଥିଲା। ରାମ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ଏହି ହରିଣକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମାରୀଚ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ସେ କେବେ ଆକାଶକୁ ଲମ୍ଫ ଦେଉଥିଲେ, କେବେ ଜଙ୍ଗଲର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଂଶରେ ଲୁଚିଯାଉଥିଲେ। ଶରତକାଳୀନ ମାସରେ ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ସେ କେବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, କେବେ ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ-ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ, ମାରୀଚ ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ଆଣିଦେଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଏହି ଚଳକ ହରିଣ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ଏବଂ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇ, ଅଶକ୍ତ ଅନୁଭବ କଲେ। ଶେଷରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଘାସ ଅଞ୍ଚଳରେ ଛାୟା ଖୋଜି ବସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହରିଣ ରୂପୀ ରାକ୍ଷସ ଅନ୍ୟ ହରିଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଇ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରୋଶିତ କରିଥିଲା। ରାମ ତା’କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମାରୀଚ ଭୟରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା। ପରେ ଏକ ଗଛ ପଛରୁ ଦୂରରୁ ଆସି ଦେଖାଦେଲା। ଏହା ଦେଖି, ରାମ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ ଏହି ହରିଣକୁ ମାରିବେ। ରାମ ଏବେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଏକ ଶର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ସେ ଏହି ଶରକୁ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷରେ ଚାପି, ମାରୀଚ ରୂପୀ ହରିଣକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର ହରିଣର ଦେହକୁ ବେଧି ଦେଲା। ଏହି ଶର ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଘାତ କଲା, ଏବଂ ସେ ଏକ ତାଳ ମାପ ବଡ଼ ଲମ୍ଫ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ମାରୀଚ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଏହି ମିଥ୍ୟା ହରିଣ ରୂପ ଛାଡ଼ିଲେ। ମୃତ୍ୟୁର ସମୟରେ, ମାରୀଚ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କଲେ—କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ପଠାଇ, ରାବଣ ଏକାକୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିପାରିବେ? ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବୁଝି, ମାରୀଚ ଏବେ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି ବିଲାପ କଲେ—"ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ଅପୂର୍ବ ଶର ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ମୁଷ୍ଠ ହୋଇ, ମାରୀଚ ହରିଣ ରୂପ ଛାଡ଼ି ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ବିରାଟ ଦେହ ଥିବା ମାରୀଚ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତରେ ଲପେଟାଇଯାଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ମନେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେଉଁ ଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ମାରୀଚଙ୍କ ମାୟା ଥିଲା; ଆଜି ଏହା ଘଟିଛି—ମୁଁ ମାରୀଚକୁ ବଧ କରିଛି। ମାରୀଚ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ "ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ କ'ଣ ଘଟିବ? ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିନ୍ତାବଶତଃ ଚାଲିଯିବେ; ଏହିଭାବରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଶରୀର କେଉଁଠି ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା। ଏହାପରେ ଭୟ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତି ରାମଙ୍କ ମନକୁ ଆବୃତ କଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଓ ମାରୀଚଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ରାମ ଏକ ଅନ୍ୟ ଚିତ୍ରୀତ ହରିଣକୁ ବଧ କରି, ତାହାର ମାଂସ ନେଇ ଜନସ୍ଥାନକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଚିତ୍କାର ମୋ ସ୍ୱାମୀ ରାଘବଙ୍କର ବୋଲି ଚିନ୍ତା ହେଉଛି। ମୋର ପ୍ରାଣ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ମୋ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଛି ଏବଂ ଏହା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଛି। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ତୁମର ଭାଇଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଶରଣ ନେଇ ହାକୁଛନ୍ତି। ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେପରି ବୃଷଭ ସିଂହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।" କିନ୍ତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ଦୁଃଖିତ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ତୁମେ ମିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଶତ୍ରୁ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ। ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ଯଦି ତୁମର ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହାଁ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ରାମଙ୍କ ବିନାଶ ଚାହାଁଛ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ରଖି ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପଛେ ଯାଉନାହାଁ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ ଏବଂ ତୁମର ଭାଇ ପ୍ରତି ମମତା ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଏଠି ଏତେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହାଁ, ଯିଏ ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ସେ ଯଦି ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମୋର କଣ ହେବ? ତୁମେ ଯଦି ପ୍ରଧାନ ରକ୍ଷକ ହୋଇ ଏଠି ରହିଛ, ତେବେ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ?" ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁଭରା କଥା କହି, ଭୟଭୀତ ସୀତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—"ସର୍ପ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଦାନବ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ...