ରାମ ଏକ ତିର ଦେଇ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ମୃଗକୁ ବାଣ ଦେଇ ବଧ କରିବା ପରେ, ତାହାର ଚର୍ମ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବଳବାନ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁଁ ସଠିକ୍ ଦିଗରେ ଉଡ଼ୁଛି, ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ସଚେତନ ରହିବା ଦରକାର, ଚାରିପାଖରୁ ସବୁବେଳେ ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭବ୍ୟ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିସ ଶର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ଏହିପରି ବଳିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ଜମ୍ବୁ-ନଦା ସୁନାର ତଳୱାର ନିଜେ ମାନେ ଗାଁ ଦେଇଲେ। ତାପରେ ତିନି ଭାଙ୍ଗା ଧନୁଷ ଓ ନିଜ ଭୂଷଣ ନେଇ, ଦୁଇଟି କୋଉରି ଲଗାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚାଲରେ ଏଗିଲେ। ଏଉଁ ବେଳେ ଅରଣ୍ୟର ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗତି କରିଲା; ରାଜା ରାମ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପରେ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତଳୱାର ଲଗାଇ ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ ମୃଗକୁ ଆଗକୁ ଚାଲି ତାହାର ଶୋଭା ଦେଖୁଥିଲେ। ତିର ହାତରେ ରାମ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ମୃଗକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ମୃଗ କେବେ କେବେ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଚଳନ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ମୃଗ କେବେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ଓ ସନ୍ଦେହଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଲାଗି ଲାଉଥିଲା, କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକି ଦେଖାଯିବା ପରି, ମୃଗ କେବେ ଦୂରରୁ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା, କେବେ ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଦେଖାଯିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ମାଧ୍ୟମରେ, ମାରୀଚ ମୃଗର ରୂପ ନେଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ ମାରୀଚଙ୍କ ଚାଳରେ ରୁଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ଅସମର୍ଥ ଅନୁଭବ କରିଲେ; ଶକ୍ତି ହରାଇ ଏକ ଘାସ ତଳ ଛାୟାରେ ବସିଲେ। ରାତିର ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଥିଲା; ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଲା, ତାହା ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାମ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ମୃଗ ଭୟରେ ପୁନଃ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ଏପରେ ଏକ ଗଛ ପଛରୁ ଦୂରରେ ମୃଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ରାମ ତାହାକୁ ଦେଖି ମାରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ। ରାମ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ବାଣ ନେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ୟର କିରଣ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତାହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ମୃଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ତିର ଟାଣିଲେ, ମୃଗ ଅସ୍ତର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା। ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତୃଣାତ୍ମକ ଅସ୍ତ୍ର, ମୃଗ ଶରୀରକୁ ଭେଦିଲା। ବାଣ ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭଲିରେ ଲାଗିଲା; ସେ ଏକ ତାଳ ଦୂର କୁଦି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଭଳି ଆହତ ହେଲେ। ଭୂମିରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମୃଗର ମିଥ୍ୟା ରୂପ ଛାଡ଼ିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାରୀଚ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ମନେ ପକାଇଲେ—କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ପଠାଯିବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାବଣ ଏକା ଥିବା ସମୟରେ ସୀତାକୁ ହରିପାରିବ। ସମୟ ଆସିଗଲା ବୋଲି ବୁଝି, ମାରୀଚ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି ଚିତ୍କାର କରିଲେ: "ହା ସୀତା! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣରେ ମୃଗର ରୂପ ଛାଡ଼ି ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ମାରୀଚ ଏକ ବିଶାଳ ଶରୀର ନେଇ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ; ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି ରାମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଭୂମିରେ ତଡ଼ିବା ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ସୀତା ଉପରେ ଗଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମନେ ପକାଇଲେ। "ଏହି ମାରୀଚଙ୍କ ମାୟା, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ଘଟିଗଲା—ମାରୀଚ ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ," ରାମ ଚିନ୍ତା କଲେ। ରାକ୍ଷସ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ "ହା ସୀତା! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ଚିତ୍କାର କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସୀତାର କଣ ହେବ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବଳଶାଳୀ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚାହିଁ ଚାଲିଯିବେ; ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଶରୀରରେ କୁଣ୍ଡିଆ ଉଠିଲା। ପରେ ଭୟ, ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ମନକୁ ଗ୍ରସିଲା; ମୃଗ ରୂପ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରି ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ। ଏଉଁପରେ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ମୃଗକୁ ବଧ କରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇ ରାଘବ ଜନାସ୍ଥାନକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଫେରିଲେ। ଏବେ ଚୁଆଁଳିସ ପଞ୍ଚ ଶର୍ଗ ଶୁଣ। ଅରଣ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍କାରକୁ ସୀତା ନିଜ ପତିଙ୍କ ସ୍ୱର ଭାବି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ରାଘବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାଇ ଜାଣିଆ।" "ମୋ ଜୀବନ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ମୋ ମନ ଏବେ ଅସ୍ଥିର; ଏ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମୋ ହୃଦୟ ଭୟ ଭରିଯାଇଛି।" "ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଭାଇକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ଦେବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଯାଅ।" "ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅଧିନରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଶିଂହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳି ମାନେ ପରି; ତଥାପି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମନେପକାଇ ଯାଇଲେ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ସୁମିତ୍ରନନ୍ଦନ, ତୁମେ ମିତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।" "ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ତୁମେ ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହିଁ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ନିମିତ୍ତେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବିନାଶ ଚାହୁଁଛ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ପାଇଁ ଚାହିଁ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ପଛ କରୁନାହିଁ; ମୋ ଲାଗି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଆସକ୍ତି ରଖୁନାହିଁ।" "ତୁମେ ଏଠାରେ ଏତେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହୁଛ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯଦି ସେ, ଯାହା ଉପରେ ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି, ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୋର ଏଠାରେ କଣ ହେବ?" "ତୁମେ ଏଠାରେ ରହିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ, ଯଦି ତୁମେ ମୁଁ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଆସିଛ? ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା ବାଣୀରେ ବୈଦେହୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।