ଏହି ଅବସରରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ମାୟାମୃଗକୁ ମାରିବା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ପୂର୍ବେ ବହୁତ ରାଜା, ଶିକାରରେ ନିପୁଣ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଏହି ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ମୃଗକୁ ମାରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଯଥାଯଥି। ପୂର୍ବେ ଏଠି ବାତାପି ନାମକ ଦାନବ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଠକେଇ ତାଙ୍କ ଗଭୀର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମାରିଥିଲା। ଏକଥର ଲୋଭେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ବାତାପି ଏଠାରେ ତେଜସ୍ବୀ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ହୋଇଥିଲା। ବାତାପି ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅନାଦର କରି, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲା। ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖି ତୁମେ ବଢ଼ି ବଢ଼ି ବୟସ୍କ ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ କରେ, ଯିଏ ମୋ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନିୟମିତ ଏବଂ ସଂଯମୀ ପୁରୁଷକୁ ଅବହେଳା କରେ—ଯେପରି ବାତାପି କରିଥିଲା। ଏହି ମୃଗ ମଧ୍ୟ ବାତାପି ପରି ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହେବ। ତୁମେ ଯିଏ ମାଇଥିଲୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଏଠାରେ ରୁହ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ସତର୍କ ରୁହ। ଏଠାରେ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା; ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ବଧ କରିବି କିମ୍ବା ଧରି ଆଣିବି। ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଏହି ମୃଗକୁ ଆଣିବି। ସାଉମିତ୍ରି, ଦେଖ, ସୀତାଙ୍କ ମନରେ କେତେ ଆକାଂକ୍ଷା ଏହି ମୃଗଚର୍ମ ପାଇଁ। ଏହି ମୃଗର ଚର୍ମ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦିଗ, ଏହି ଦିନ ଏହି ମୃଗ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ସତର୍କ ରୁହ। ମୁଁ ଏକ ତୀରରେ ଏହି ଛଳମୟ ମୃଗକୁ ବଧ କରି, ଏହାର ଚର୍ମ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରି ଆସିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଟାୟୁ ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁରେ ଉଡ଼ିବା ସମୟରେ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ସଦା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ସତର୍କ ରୁହ।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ତଳୱାର ବାନ୍ଧିଲେ। ତାପରେ ତିନି ଭାଗରୁ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଏବଂ ଦୁଇଟି ତୁଣୀର ବାନ୍ଧି, ଦୃଢ଼ ଚାଲି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ଅରଣ୍ୟର ରାଜା ମୃଗ ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲା, ତେବେ ରାଜା ରାମ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ପୁଣି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତଳୱାର ବାନ୍ଧି, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ରାମ ମୃଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ମୃଗ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଚମକୁଥିଲା। ରାମ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ମୃଗକୁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ିବା ଦେଖୁଥିଲେ, ମୃଗ କେବେ କେବେ ଅସ୍ବାଭାବିକ ଆଚରଣ କରୁଥିଲା, କେବେ ଦୂରେ ଯାଉଥିଲା, କେବେ ଆସି ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା। ଏହି ମୃଗ କେବେ କେବେ ଆକାଶକୁ ଲମ୍ପଟି ଉଠୁଥିଲା, କେବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଶରତ ଋତୁର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମେଘରେ ଲୁଚି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପରି, ଏହି ମୃଗ କେବେ କେବେ ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିଲା। ଏହିପରି ଦେଖାଯିବା ଓ ଲୁଚିଯିବା ଦ୍ୱାରା, ମାରୀଚ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ଆଣିଲା। କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ, ଏହି ମୃଗର ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ମାୟାରେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇ, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘାସ ଉପରେ ବସି ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ। ଏଠି ରାତିର ଚୋର, ମୃଗ ରୂପୀ ଦାନବ, ରାମଙ୍କୁ ଆତଙ୍କିତ କରି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସି ଦେଖାଦେଲା। ରାମ ଏହି ମୃଗକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ମୃଗ ପୁଣି ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ପରେ ଏକ ଗଛ ପଛରୁ ଦୂରରୁ ମୃଗ ପୁଣି ଦେଖାଦେଲା, ରାମ ଏହିପରି ଦେଖି ଏହାକୁ ବଧ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏବେ ରାମ ରୋଷାବେଶରେ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ବାଣ ତୁଣୀରୁ ବାହାର କରି, ଦୃଢ଼ ଧନୁଷରେ ଚଢ଼ାଇ ଶକ୍ତି ସହିତ ମୃଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଏହି ଅଗ୍ନିମୟ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ମୃଗ ଦେହକୁ ଭେଦି ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା। ମୃଗ ଏକ ତାଳ ଦୂରୀକୁ ଲମ୍ପଟି ଯାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇଲା। ମୃଗ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ି, ମୃଗ ରୂପ ତ୍ୟାଗ କଲା। ଏହି ସମୟରେ ମାରୀଚ ରାକ୍ଷସର କଥା ମନେକରି, 'କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ପଠାଯାଉ, ଯାହାଫଳରେ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଅପହରଣ କରିପାରିବ?' ଏହି ଚିନ୍ତା କଲା। ଅବସର ସଠିକ୍ ଦେଖି, ସେ ରାମଙ୍କ ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି, 'ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା। ଅପୂର୍ବ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି, ମୃଗ ରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ଦାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲା। ମାରୀଚ ବିଶାଳ ଦେହ ନେଇ, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲା। ରାମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଭୂମିରେ ଗଡ଼ାଗଡ଼ି ହେଉଥିବା ଦାନବ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇଲେ—'ଏହି ମୃଗ ମାରୀଚଙ୍କ ମାୟା, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିଲେ, ଏହି ଦିନ ତାହା ଘଟିଗଲା। ମୁଁ ମାରୀଚକୁ ବଧ କରିଛି।' ଦାନବ ଚିତ୍କାର କରି, 'ହା ସୀତେ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ସୁଣି, 'ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ କଣ ଘଟିବ?' ଭାବି ରାମ ଭୟାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଯିବେ। ଏହା ଭାବି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା। ଏହା ପରେ ଭୟ ଏବଂ ଦୁଃଖ ରାମଙ୍କ ମନରେ ବ୍ୟାପିଲା। ଦୃତ ଚିନ୍ତାରେ ମୃଗ ରୂପୀ ଦାନବକୁ ବଧ କରି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ରାମ ଏକ ଅନ୍ୟ ଚିତ୍ରିତ ମୃଗକୁ ବଧ କରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇ ଜନସ୍ଥାନ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶିଏ ଓ ପଞ୍ଚଚାଳିଶିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଥାଉ।