ଏହି ଅପରାଧୀ ଓ ଅଧର୍ମିକ ମାରୀଚା ପୂର୍ବରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ବହୁତ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ । ଏହି ମାରୀଚା ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଶିକାରରେ ପ୍ରବୀଣ ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ, ମାରିଦେଇଥିଲେ । ତେଣୁ ଏହି ମୃଗଟିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ମାରିବା ଦରକାର ବୋଲି ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ । ଏଠି ପୂର୍ବରୁ ଭି ଏଠାରେ ବାତାପି ନାମକ ଦାନବ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଠକେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପେଟ ମଧ୍ୟରୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ । ସେ ଲୋଭବଶତଃ ଏକଥର ତେଜସ୍ବୀ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ହୋଇଥିଲେ । ବାତାପି, ତୁମେ ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ଦମନ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟାୟ କରି ତୁମେ ବଞ୍ଚିଥିବା ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇପାରିଛ । ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ କେବେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିୟମିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ବାତାପି ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାର କରିଥିଲେ । ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ମୃଗଟି ମଧ୍ୟ ବାତାପି ପରି ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇବ । ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ନିରନ୍ତର ସତର୍କ ରୁହି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର । ଏଠାରେ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୈଥିଲୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ମୁଁ ଏହି ମୃଗଟିକୁ ମାରିବି କିମ୍ବା ଧରି ଆଣିବି ।" "ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଯାଇ ମୃଗଟିକୁ ଆଣିବି, ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କ ଦେଖିବା ଦରକାର, କାରଣ ସେ ଏହି ଚମତ୍କାର ଚର୍ମ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ମୃଗଟି ଏଇ ଦିନ ରହିପାରିବ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ । ତୁମେ ମୈଥିଲୀ ସହିତ ଆଶ୍ରମରେ ଚେତନା ରଖ ।" "ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ମୃଗଟିକୁ ଏକ ତୀରରେ ମାରିଦେବି, ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବି । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଚିଳିକା Jatayu ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ସବୁଦିଗରୁ ସତର୍କ ରୁହି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର ।" ଏହିପରି ଭାବରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କର ଜମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ତଳୱାର ବନ୍ଧିଲେ । ତାପରେ ତିନି ଭାଙ୍ଗ ଥିବା ଧନୁଷ ଏବଂ ଦୁଇଟି ତୁଣୀର ନେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ । ଏବେ ଅରଣ୍ୟର ରାଜା ମୃଗ ଦୌଡ଼ି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜାଧିରାଜ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପୁଣି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ । ତଳୱାର ବନ୍ଧି ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ରାମ ଏହି ମୃଗଟିକୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ଏହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଖି ଅନୁସରଣ କରିଲେ । ମୃଗଟି ଅସାଧାରଣ ଆଚରଣ କରୁଥିଲା, କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଆକାଶକୁ ଲମ୍ପଟାଉଥିଲା । ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକି ଦିଆଯିବା ପରି, ମୃଗଟି କେବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା, କେବେ ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିଲା । ଏହିପରି ଭାବରେ ମାରୀଚା, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ଆଣି ନେଲେ । କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ରାମ ଏହି ଚଳ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସ୍ତିର ହେଲେ, ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘାସ ଉପରେ ଛାୟା ଦେଖି ବସିଲେ । ଏହି ରାତ୍ରିଚର, ମୃଗ ରୂପରେ ଥିବା, ରାମଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ । ରାମ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୃଗଟି ଭୟରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା । ଏହିପରି ଏକ ଗଛ ପଛରୁ ଦୂରରେ ଆସି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ଏବେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକ ତୀବ୍ର ତୀର ନେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ତୀର । ସେ ତାହାକୁ ଧନୁଷରେ ଧରି ଶକ୍ତିରେ ଟାଣି, ମୃଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ । ଏହି ତୀର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ମୃଗ ଦେହକୁ ବିଦୃତ କଲା । ଏହା ମାରୀଚାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବଜ୍ରପାତ ପରି ଘାତ କଲା । ମୃଗଟି ଏକ ତଳ ଲମ୍ପଟାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଗଭୀର ଆହତ ହେଲା । ମୃଗ ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁପଥରେ ଥିବାବେଳେ ମାରୀଚା ତାହାର ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ିଲେ । ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ଏହି ସମୟରେ କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ପଠାଯିବେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଧରିପାରିବେ, ଏହି ଚିନ୍ତା କଲେ । ଅନୁକୂଳ ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି, ସେ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ: "ହା ସୀତା! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀରରେ ବିଦୃତ ହୋଇ, ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି ଦାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ମାରୀଚା, ବିଶାଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ରାମ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କ ମନେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଆସିଲା । ଏହି ମାରୀଚାଙ୍କ ମାୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ, ଏହି ଦିନ ସେହି କଥା ସତ୍ୟ ହେଲା—ମୁଁ ମାରୀଚାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲି । ମୃଗ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି "ହା ସୀତା! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା । ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ କଣ ହେବ? ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ଚିନ୍ତା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଚଳିଯିବେ । ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ଖଡ଼ା ହେଲା । ତାପରେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ରାମଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଲା । ମୃଗ ରୂପୀ ଦାନବକୁ ମାରି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ରାମ ଏକ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ମୃଗକୁ ମାରି ତାହାର ମାଂସ ନେଇ ଜନସ୍ଥାନ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ । ଏଭଳି ହେଉଛି ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚୁଅତିରିସତମ ସର୍ଗର କଥା ।