ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ଦେଖି, ଯାହା ଜମ୍ବୁ ନଦୀର ସୁନା ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଛି, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ ନାହିଁ? ଏହି ମଣିମାୟ ମୃଗ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜାମାନେ ମାଂସ ଓ ଖେଳନା ପାଇଁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧନୁଷ ନେଇ ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି। ଏଠି ଉଦ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ, ମଣି, ସୁନା ଦିଅଯାଏ—ଏହି ସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଧନର ମୂଳ ସାର, ଧନ ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଓ ମନର ଆକାଂକ୍ଷା, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଅଟୁଟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାହା ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଧନ ବୋଲି କୁଶଳ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚିହ୍ନିବାରେ। ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ଚର୍ମ ଉପରେ, ମୁଁ ମୋତେ ସହ ବୈଦେହୀ, ସୁନ୍ଦର କମରବନ୍ଧ, ବସିବି। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକା, ପ୍ରବେଣୀ, ଆବିକୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୃଗର ସ୍ପର୍ଶକୁ ମେଳ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୃଗ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ତାରାମୃଗ—ଉଭୟ ଦିବ୍ୟ, ଏକ ତାରାମୃଗ, ଏକ ପୃଥିବୀମୃଗ। ଯଦି ତୁମେ କହୁଛ, ଏହା ଏକ ଦାନବୀୟ ମାୟା, ତେବେ ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି। ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ମାରୀଚ, ଅଧର୍ମରେ ଲିନ, ପୂର୍ବରୁ ମୁନିମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି। ଅନେକ ରାଜା, ଶିକାରକୁ ଯାଇଥିବା, ଧନୁଷରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହି ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି। ପୂର୍ବରୁ ଏଠି ବାତାପି ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ବିଞ୍ଚି, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଝିଅ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ। ଏକଥା ଲୋଭରେ, ସେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହେଲେ। ବାତାପି, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅବହେଳା କରି ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଦାନବ ଏଠି ଜୀବନରେ ବୟସ୍କ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏପରି ଦାନବ ଏକ ସତ୍ୟ ଦାନବ ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେପରି ବାତାପି ମୋ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ। ସେ ବାତାପି ପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯିବା ନୁହଁ; ସିତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ଏଠି ସଜ୍ଜ ଓ ଚେତନ ରୁହ। ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏଠି ସିତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ମାରିବି କିମ୍ବା ଧରିବି। ମୁଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯିବି, ସୌମିତ୍ରି, ମୃଗକୁ ଆଣିବି; ଏହି ସୁନ୍ଦର ଚର୍ମ ପାଇଁ ବୈଦେହୀର ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖ। ଏହି ମୃଗ ଆଜି ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ, ତାହାର ଚର୍ମ ତାହାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ; ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସିତା ସହ ସଜ୍ଜ ରୁହ। ମୁଁ ଏକ ତୀରରେ ଏହି ଚିତ୍ରିତ ମୃଗକୁ ମାରିବି, ଏହାର ଚର୍ମ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫିରିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଟାୟୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉଡୁଛି, ତୁମେ ସିତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ଚାରିଦିଗରୁ ଚେତନ ରୁହ। ଏବେ ଏହି ଘଟଣାର ଚୁଉଁଚୁଉଁ ଚାଳି ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଚଉଉଁଚଉଁ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ଏପରେ ରାମ, ରଘୁବଂଶୀ, ଦିପ୍ତିମାନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ଜମ୍ବୁନଦୀ ସୁନାର ତଳୱାର ପିନ୍ଧିଲେ। ତାପରେ ତିନି ଭାଗ ବଙ୍କା ଧନୁଷ, ନିଜ ଅଳଙ୍କାର, ଦୁଇଟି ତୀର ତୁଣୀ ପିନ୍ଧି, ଦୃଢ଼ ପଦେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଜଙ୍ଗଲର ରାଜା ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲା; ରାଜାରାଜ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପରେ ଫୁଣି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତଳୱାର ପିନ୍ଧି ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ରାମ ମୃଗକୁ ତାଡ଼ିଲେ, ତାହାର ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଦେଖୁଥିଲେ। ଧନୁଷ ହାତରେ ରାମ ମୃଗ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ଦେଖିଲେ, ମୃଗ କେବେ ଅସ୍ବାଭାବିକ ଚଳନ କରୁଛି, କେବେ ଆକର୍ଷଣ କରୁଛି। ଏହା କେବେ ଆକାଶକୁ ଲାଗି ଲାଫିଯାଉଛି, କେବେ ଦେଖାଯାଉଛି, କେବେ ଜଙ୍ଗଲର ଅଂଶରେ ଲୁଚିଯାଉଛି। ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ମেঘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପରି, କେବେ ଦେଖାଯାଉଛି, କେବେ ଦୂରରୁ ଚମକୁଛି। ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଲୁଚିଯାଉଥିବା ମାରୀଚ, ମୃଗ ରୂପ ନେଇ, ରାଘବକୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ଆଣିଦେଲା। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ରାମ, ମାରୀଚ ଦ୍ୱାରା ରଗ୍ରହିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଶିଉରି ହୋଇ ଏକ ଘାସ ଉପରେ ଛାୟା ଦେଖି ବସିଲେ। ରାତିର ଦାନବ, ମୃଗ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ଲାଗି, ଅନ୍ୟ ମୃଗ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ରାମ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ମୃଗ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲା; ତେବେ ଭୟରେ ଫୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ପରେ ଏକ ଗଛ ଚେହେରାରୁ ଦୂରରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଦିପ୍ତିମାନ ରାମ ତାକୁ ଦେଖି ମାରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ରାମ ରଗ୍ରହିତ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ତୀର ନେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷରେ ଚାପି, ଶକ୍ତିରେ ତାଡ଼ି, ମୃଗ ରୂପୀ, ସ୍ବାସ ନେଉଥିବା ସର୍ପ ପରି, ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ତୀର ଚାପି ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅସ୍ତ୍ର; ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର ମୃଗ ରୂପର ଦେହକୁ ଭେଦିଦେଲା। ଏହା ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା, ବଜ୍ର ପରି; ସେ ଏକ ହାତ ଲମ୍ବା ଲାଫି, ଭୂମିରେ ଗୁରୁତର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ମାରୀଚ ଏହି ମୃଗ ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଦାନବଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମନେ ପକାଇ, ଭାବିଲେ: କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଏଠି ଦୂରେ ପଠାଇ ଯାଇପାରିବ, ଯେପରି ରାବଣ ସିତାକୁ ଏକାକି ଅପହରଣ କରିପାରିବ?