ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ଅସାଧାରଣ ମୃଗଟିକୁ ଦେଖି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଉଠିଲେ । ଏହାର ମୁହଁ ନୀଳମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ତାଳପାଟର ଓ ମୁକ୍ତାର ଭଳି ତା belly ର ଆକୃତି ଥିଲା—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମୃଗକୁ କିଏ ଚାହିଁବ ନାହିଁ? ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶରୀର, ଜମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ନାନା ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଭୂଷିତ—ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ତ ହେବ ନାହିଁ? ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ମହାବନରେ ମାଂସ ଲାଗି ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଧନୁଷ ନେଇ ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି । ଏଉଁ ବନର ଗଭୀରତା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପ୍ରୟାସରେ ମଣି, ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ ଓ ସୁନା ଖୋଜାଯାଏ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା କୁଏଁ ଧନର ସାର, ଧନବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ, ଏବଂ ମନର ଆକାଙ୍କ୍ଷା—ସେ ସବୁ ଶୁକ୍ର ନିମନ୍ତେ ଯେମିତି, ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି । ଲାଭ ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଏ, ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ଯାହା ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଧନ ବୋଲି ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ।” “ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନା ଚର୍ମ ଉପରେ, ମୋ ସହ ବୈଦେହୀ ଶିଥିଳ କଟି ଧାରଣ କରି ବସିପାରିବେ । କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକ, ପ୍ରବେଣୀ, ଆବିକୀ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚର୍ମର ସ୍ପର୍ଶ ସମାନ ହେବେ ନାହିଁ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୃଗ—ଦୁଇଁ ଉଭୟ ଦିବ୍ୟ; ଏକ ତାରାମୃଗ, ଅନ୍ୟଟି ପୃଥିବୀର ମୃଗ ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ ଥିଲା—ଏହି ମୃଗ କିଛି ଦାନବୀୟ ମାୟା ନୁହେଁ ତ? ରାମ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ କହୁଛ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଦାନବର ମାୟା, ତେବେ ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି । ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମାରୀଚ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ବନରେ କ୍ଷତି କରିଛି । ଅନେକ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜାମାନେ ଏହାକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଇ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହିଠୁ ଏହି ମୃଗକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବା ଦରକାର ।” ଏଠି ପୂର୍ବକାଳରେ ବାତାପି ନାମକ ଦାନବ ମୁନିମାନେ ଠକି ତାଙ୍କର ଦେହ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ—ଏକ ଛାଗଳି ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଗର୍ଭରେ ଯେପରି । ଏଉଁ ଲୋଭରେ ଏହି ବାତାପି ଏକଥର ତେଜସ୍ବୀ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଆହାର ହେଲେ । ବାତାପି ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲା, ଏବଂ ଏହିପରି କରି ତୁମେ ଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲ । ଯେଉଁ ଦାନବ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନିୟମିତ ଆତ୍ମସଂୟମୀ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିବ, ସେ ବାତାପି ପରି ସତ୍ୟ ଦାନବ ନୁହେଁ । ଏହି ମୃଗ ପ୍ରାଣ ହରାଇବ, ଯେପରି ବାତାପି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଥିଲା । ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର ।” “ଏଠି ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ସୀତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ରଖିବା । ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ମାରିବି କିମ୍ବା ଧରି ଆଣିବି । ମୁଁ ଯାଉଛି, ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଦେଖ, ବୈଦେହୀ କିପରି ଏହି ଚର୍ମ ପାଇଁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ମୃଗ ଆଜି ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ, ଏହାର ଚର୍ମ ତା ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ; ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସୀତା ସହ ସତର୍କ ରୁହ । ମୁଁ ଏକ ତୀରରେ ଏହି ଚିତ୍ରମୃଗକୁ ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ କରି ତାର ଚର୍ମ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଟାୟୁ ଡାହାଣ ପଟେ ଚକ୍ରାକାର ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଚାରିପଟେ ସତର୍କ ରହି, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ ।” ଏପରି ଭାବରେ ଭାଇଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାଙ୍କର ଖଡ଼ଗ ମଜବୁତ କରିଲେ । ତାପରେ, ତିନିଭିଁଡ଼ିଆ ଧନୁଷ ଓ ଦୁଇଟି ତୀର ଭଣ୍ଡା ଛାତିରେ ଧାରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ବନର ରାଜା ଭଳି ମୃଗ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଆସିଲା; କିନ୍ତୁ ରାଜାଧିରାଜ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପୁଣି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରି, ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ରାମ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୃଗକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ପଛୁଆଇଲେ । ଧନୁଷ ହାତରେ ରଖି, ସେ ଅବିରତ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ମୃଗକୁ ଦେଖି, କେବେ କେବେ ଅସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ମନ ଭୁଲାଇବା ଭାବରେ ଅନେକ ସମୟ ଦେଖିଲେ । ମୃଗଟି କେବେ ଆକାଶକୁ ଲମ୍ପଯିବାପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ; ଏହା ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା । ଶରତ ରାତିର ଚନ୍ଦ୍ରମା କ୍ଷୁଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକି ଦେଖାଯିବା ପରି, ସେଉଁଠି ଏଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପୁଣି ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିଲା । ଏହିପରି ଦେଖା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ମାରୀଚ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ଆଣି ନେଲେ । କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଓ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ଶେଷରେ, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଘାସ ଉପରେ ଛାୟା ଖୋଜି ବସିଲେ । ଏହି ରାତ୍ରିଚର, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା ଓ ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ସହିତ ନିକଟରେ ଦେଖାଯିବା ଲାଗିଲା । ରାମ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ମୃଗଟି ପୁଣି ଦୂରକୁ ଦେଖାଯିବା ସହିତ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା । ଏପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଗଛ ପଛରୁ ଦୂରରେ ଆସି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ତେବେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ତୀର ତୁଳିଲେ, ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଟାଣି, ସେଇ ମୃଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମୃଗଟି ନାଗର ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା । ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମ ଚମକୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରାଏଁ ତୀର ମୃଗ ଦେହକୁ ଭେଦି ଯାଇଲା । ଏହା ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବଜ୍ରପାତ ସମ ଘାତ କଲା; ସେ ଏକ ତାଳ ଦୂରିକୁ ଲମ୍ପଯିଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ନିକଟ, ମାରୀଚ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ସେଇ ମୃଗ ରୂପ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ଏପରି ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚୁଅତ୍ରିଶିତମ ସର୍ଗର କଥା ଶେଷ ହେଲା ।