ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ରାମ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗକୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏହା ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳମାନ ଜିଭ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଚମକିଉଠେ, ଏବଂ ଏହା ମୁହଁରୁ ଶତରଶ୍ମି ମେଘ ପରି ବାହାରିଯାଏ। ଏହାର ମୁହଁ ନୀଳମଣି ଓ ସୁନାର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାଳୁ ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତାର ଭଳି ଚମକେ—ଏମିତି ଅପୂର୍ବ ମୃଗକୁ କିଏ ଚାହିଁବ ନାହିଁ? ଏହାର ଦେହ ଜମ୍ବୁନଦୀର ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ନାନା ମଣିରେ ଶୋଭିତ—ଏମିତି ରୂପକୁ ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେବ ନାହିଁ? ଏହି ମୃଗ ମାଂସ ପାଇଁ, ଖେଳା ପାଇଁ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ବନରେ ଧନୁଷ ନେଇ ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏଠି ବଡ଼ ବନରେ ଉଦ୍ୟମ କରି ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ, ମଣି ଓ ସୁନା ଭଳି ଧନ ଖୋଜନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହାକୁ ଧନର ସାର୍ଥକତା ଭାବାଯାଏ, ଧନବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଓ ମନେ ଆକାଂକ୍ଷା କରାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ କିଛି, ଏହିପରି ହେଉଛି, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି। ଯେଉଁ କୌଣସି ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାହା ପଛରେ ଧାଉଛି, ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ, ତାହାକୁ ଧନ ବୋଲି ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଚର୍ମ ଉପରେ ମୁଁ ଓ ଶିଥିଳ କମର ଥିବା ବୈଦେହୀ ବସିପାରିବା। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକ, ପ୍ରବେଣୀ କିମ୍ବା ଆବିକୀ ଗଛର ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୃଗର ସ୍ପର୍ଶ ସମାନ ହେବ ନାହିଁ ମନେ ହୁଏ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ମୃଗ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରମୃଗ—ଉଭୟ ଦିବ୍ୟ, ଏକଟି ତାରାମୃଗ ଓ ଏକଟି ଭୂମିର ମୃଗ। ଯଦି ତୁମେ କହୁଛ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ମାୟା, ତେବେ ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିବ। ଏହି କ୍ରୂର ମାରୀଚ, ଅଧର୍ମସ୍ୱଭାବୀ, ପୂର୍ବରୁ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ। ଅନେକ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଏହି ମୃଗକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଉଠିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି। ଏଠି ପୂର୍ବେ ବାତାପି ନାମକ ରାକ୍ଷସ ମୁନିମାନୋଁକୁ ଠକି, ତାଙ୍କ ଗଭିର ଭିତରେ ଥିବା ତୁଣ୍ଡର ପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଁକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ। ଏକଥର ସେ ଲୋଭରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଆହାର ହେଲେ। ହେ ବାତାପି, ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଁକୁ ଅବହେଳା କଲେ ଓ ଜୟ କଲେ; ଏହିପରି କରି ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ବୟସ୍କ ହେଲେ। ଏମିତି କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ନୁହଁ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ମୋ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିୟମିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରିପାରିବ, ବାତାପି ପରି। ଏହି ମୃଗ ଅବଶ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶେଷ ପାଇବ, ଯେପରି ବାତାପି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ତୁମେ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏଠି ରୁହ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏଠି ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସିତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରିବି କିମ୍ବା ଧରିବି। ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ଧରିବାକୁ ଯିବା ବେଳେ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଚର୍ମ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖ। ଏହି ମୃଗ ଆଜି ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଚର୍ମ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ; ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସିତାଙ୍କ ସହ ଜାଗ୍ରତ ରୁହ। ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ମୃଗକୁ ଏକ ତୀରରେ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ, ତାର ଚର୍ମ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଫେରିବି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଟାୟୁ ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ସବୁଦିନ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ସଚେତନ ରୁହି ରକ୍ଷା କର। ଏବେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶିତମ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ଏପରି ଭାବେ ଭାଇଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଜମ୍ବୁନଦା ସୁନାର ତିଆରି ତାଲୱାର ବାନ୍ଧିଲେ। ତାପରେ ତିନିବାକୁ ମୋଡ଼ ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ଦୁଇଟି ତୁଣୀ ବାନ୍ଧି, ଦୃଢ଼ ପଦେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ବନର ରାଜା ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜାଧିରାଜ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପୁଣି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଲୱାର ବାନ୍ଧି ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ ରାମ ଏହି ମୃଗକୁ ତାଡ଼ିଲେ, ଏହାର ଶୋଭା ଦେଖି ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ଧନୁଷ ହାତରେ ତାକି ତାକି ଏହି ମୃଗ ଯେଉଁଠି ଯାଉଛି, ଏହା କେବେ ଅସାଭାବିକ ଚଳନା କରୁଥିଲା, କେବେ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା। ଏହା ସନ୍ଦେହଜନକ, ଅଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଆକାଶକୁ ଲାଫ ଦେଉଥିଲା, କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ସରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ, ଏହି ମୃଗ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିଲା। ଏଭଳି ଦେଖାଓ ଓ ଲୁଚିଯିବା ମାଧ୍ୟମରେ ମାରୀଚ, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ଆଣି ନେଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ, ଏହାର ଚଳନାରେ ରୁଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ତିର ହେଇ, ଅସହାୟ ହେଲେ; ତେଣୁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଘାସ ଉପରେ ଛାୟା ଖୋଜି ବସିଲେ। ରାତିର ଚରଣାଳୁ ଏହି ମୃଗ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା, ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାମ ଧରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, ସେପଟେ ମୃଗ ଭୟରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ପରେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ପଛରୁ ଦୂରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାରିବାକୁ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। କ୍ରୋଧିତ ରାଘବ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ତୀର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ। ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷରେ ଚଢ଼ାଇ, ଶକ୍ତି ଦେଇ, ମୃଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ, ଯିଏ ସର୍ପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା। ତାପରେ ସେ ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମାନ ତୀର, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତିଆରି, ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର ମୃଗ ରୂପୀ ମାରୀଚଙ୍କ ଦେହକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କଲା। ଏହା ମାରୀଚଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବଜ୍ରପାତ ପରି ବିଦ୍ଧ କଲା; ସେ ଏକ ତାଳ ଦୂରତା ଲାଫ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇଲେ।