ଏକ ଦିନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅରଣ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକାଗ୍ରତାରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସୀତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ହିରାଣ୍ୟ ମୃଗ ଉପରେ ପଡିଲା। ସେ ମୃଗଟିର ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଚମତ୍କାର ଚମଡ଼ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ। ସୀତା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ମୃଗଟିକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିପାରିବା କଥା ଯଦି ଭାବିଛ, ତାହାର ଚମଡ଼ ଆମ ପାଖରେ ହେବ। ଯଦି ଏହି ମୃଗଟି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମଡ଼କୁ ଘାସ ମାଟରେ ପିଛି ରଖି ମୁଁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" ସୀତା ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଭାବିଲେ, ତଥାପି ମୃଗଟିର ରୂପରେ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭରି ଗଲେ। ଏହି ମୃଗଟିର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚୁଲ, ମଣିମୟ ଶିଙ୍ଗ, ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଚମକ ଦେଖି ସୀତା ମନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଲା। ସୀତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଓ ମୃଗଟିକୁ ଦେଖି ରାମଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ମୃଗଟିର ରୂପରେ ମନମୋହିତ ହୋଇ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଦେଖ। ଏହି ମୃଗଟିର ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରତା ପାଇଁ ଏହା ଆଜି ଏଠାରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।" ରାମ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟର ଉଦ୍ୟାନରେ, ଚୈତ୍ରରଥ ଆଶ୍ରମରେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଏପରି ମୃଗ ଅଛି କି?" ଏହି ମୃଗଟିର ଚମଡ଼ରେ ସୁନ୍ଦର ବନ୍ଧା ଓ ଉଲ୍ଟା ଚୁଲ ଚମକୁଛି, ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଆଳସି କରେ, ଏହାର ଜିହ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ମୁଖରୁ ବାହାରିଯାଏ, ଏହା ଏକ ଶତରଶ୍ମୀ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ମୃଗଟିର ମୁଖ ନୀଳମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି, ପେଟ ଶଂଖ ଓ ମୁକୁତ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏପରି ଅବିରଳ ରୂପ ଦେଖି କିଏ ଚମତ୍କୃତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏହି ଦେହ ଜମ୍ବୁ ନଦୀର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଛି, ଦିବ୍ୟ ଓ ଅନେକ ମଣିମୟ ଗଠିତ। ଏପରି ରୂପ ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ ନାହିଁ? ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୃଗ ମାଂସ ଓ ଖେଳ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଧନୁର୍ବାଣ ନେଇ ଶିକାର କରନ୍ତି। ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ଧନ, ମଣି, ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ବେଷଣ କରାଯାଏ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ଧନର ମୂଳ ଭାବନ୍ତି, ଏହା ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ଯେମିତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଧନ ଭାବି ଗଣନା କରନ୍ତି।" "ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମଡ଼ରେ, ମୁଁ ଓ ସୀତା ଏକାସାଥି ଉପବେଶ କରିପାରିବା। ପ୍ରବେଣୀ, ପ୍ରିୟକ, ପ୍ଲାଣ୍ଟେନ୍—ଏହାର ସ୍ପର୍ଶ କିଏ ମେଳାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ମୃଗଟି ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୃଗ—ଉଭୟ ଦିବ୍ୟ, ଏକ ତାରାମୃଗ ଓ ଏକ ପୃଥିବୀମୃଗ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯଦି ତୁମେ କହୁଛ, ଏହି ମୃଗଟି ଏକ ରାକ୍ଷସର ମାୟା, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ହତ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି କ୍ରୂର ମାରୀଚ, ଅଧର୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି, ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ରାଜା, ଶିକାରରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏହାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ନିଅତିରେ ନିଅତି ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଏଠି ପୂର୍ବରୁ, ଭାଟାପି ନାମକ ରାକ୍ଷସ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ଭୁଲାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତାଙ୍କ ପେଟରୁ ମାରିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଲୋଭରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହେଲେ।" "ଭାଟାପି, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅବହେଳା କରି ତାଙ୍କୁ ବଳରେ ଦମନ କରିଥିଲା, ଏହିପରି ଅପରାଧୀ ଏଠି ଜୀବନ୍ତ ରହିଛ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହିପରି ରାକ୍ଷସ ଏକ ନିଜ ଅସଲ ରାକ୍ଷସ ନୁହେଁ, ଯିଏ ମୋ ଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶାସନ କ୍ଷମ ଲୋକକୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବ। ଏହା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଟାପିଙ୍କ ନିଆଁ ପରି ନଶ୍ଟ ହେବ।" "ତୁମେ ଯିବା ନାହିଁ, ଏଠି ରହି ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବରେ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏଠି ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭର କରେ। ମୁଁ ଏହି ମୃଗ ହତ କରିବି କିମ୍ବା ଧରିବି।" "ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ମୃଗକୁ ଧରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଚମଡ଼ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖ। ଏହି ମୃଗ ଆଜି ରହିପାରିବ ନାହିଁ, ତାହାର ଚମଡ଼ ତାହାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ; ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଜାଗୃତ ରହିବା।" "ଏକ ବାଣରେ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ମୃଗକୁ ମାରି, ମୁଁ ତାହାର ଚମଡ଼ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଟାୟୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉଡୁଛି, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସଚେତନ ରହି ସୁରକ୍ଷା କର।" ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଘବ କୁଞ୍ଚିତ ଜମ୍ବୁନଦୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତଳୱାର ବାନ୍ଧିଲେ। ତାପରେ ତିନି ଭାଗ ହୋଇଥିବା ଧନୁ, ନିଜ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, ଓ ଦୁଇଟି ତୀରକୁଇଁ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପରେ ମୃଗକୁ ଧରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଅରଣ୍ୟର ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୃଗଟି ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ତାପରେ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ରାମ ତଳୱାର ବାନ୍ଧି ଧନୁ ହାତରେ ଏହି ମୃଗକୁ ପଛ କଲେ, ଏହି ଚମତ୍କାର ରୂପ ଦେଖି ତାହାକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହିପରି ରାମ ଧନୁ ହାତରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ମୃଗକୁ ଦେଖି ଦେଖି ପଛ କଲେ, ମୃଗଟି କେବେ କେବେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା, ଏକାଏକି ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା। ଏହି ମୃଗଟି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏକାଏକି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଲୁଚି ଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଲୁଚି ଯାଉଥିଲା। ଏହି ମୃଗଟି ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମେଘରେ ଲୁଚି ଯାଉଥିଲା, କେବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଭାବେ ମୃଗ ଧରିବା ପାଇଁ ରାମ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।