ଭାରତ, ମୋର ସ୍ଵାମୀ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁରମାନେ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୃଗ ରୂପ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ, ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାମଙ୍କୁ ଶୀତା କହିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗକୁ ଯଦି ଆପଣ ବାନ୍ଧି ନେବେ, ତାହାର ଚମତ୍କାର ଚମଡ଼ି ଆପଣଙ୍କର ହେବ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମଡ଼ିକୁ ଗାସ ମାଟରେ ପିଛି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉପାସନା କରିବି। ଏହି ଆଶା ବିପୁଳ ଏବଂ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ମନେ ହେଉଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀର ରୂପ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଦେଇଛି। ଏହି ମୃଗର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚୁଆ, ମଣିମୟ ଶିଙ୍ଗ, ଯୁବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ, ଏବଂ ତାରାମଣ୍ଡଳ ର ଚମକ ଦେଖି ଶୀତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୀତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ମୃଗର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହି ରୂପରେ ମନୋହର ମୃଗ ଦେଖି ଏବଂ ଶୀତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ, ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ବୈଦେହୀ ଏତେ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଉଛି; ଏହି ଅତିଶୟ ସୁନ୍ଦର ମୃଗ ଆଜି ରହିବ ନାହିଁ।" "ଏପରି ମୃଗ ନନ୍ଦନବନ, ଚୈତ୍ରରଥ ଆଶ୍ରମ, ବନରେ କୌଣସିଠି ମିଳିବ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ମୃଗର ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ, ଚମକୁଥିବା ଚୁଆ, ତାହାର ଯାଉଁଠି ଚୁଆ ଚମକୁଛି। ଏହା ହାଁ ଦେଇବାବେଳେ, ଏହାର ଜିହ୍ବା ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ମୁହଁରୁ ବାହାରିଯାଉଛି, ଏକ ଶତ ରଶିମାନ୍ୟ ମେଘର ଭଳି। ନୀଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ, ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତା ଭଳି ପେଟ—ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗକୁ କିଏ ଚାହିବ ନାହିଁ?" "ଜମ୍ଭୁ ନଦୀର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୃଗ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ—ଏହି ରୂପ ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିବ ନାହିଁ? ମାଂସ ଓ ବିନୋଦ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ବନରେ ଧନୁଷ ନେଇ ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି। ବନରେ ଅନେକ ଉଦ୍ୟମରେ ମଣି, ଧାତୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖୋଜାଯାଉଛି।" "ମାନବମାନେ ଯାହାକୁ ଧନର ସାର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ଯାହା ଧନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପାୟ, ଏବଂ ମନର ଆକାଂକ୍ଷା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ଯେପରି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେହି ଲୋକ ନିଷ୍ପତି ଧନ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" "ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମଡ଼ି ଉପରେ, ବୈଦେହୀ ମୋ ସହ ବସିବ। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକା, ପ୍ରବେଣୀ, ଆବିକୀ ଶାକ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୃଗ ଚମଡ଼ିର ସ୍ପର୍ଶକୁ ସମ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଚମତ୍କାର ମୃଗ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚାଲୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୃଗ—ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ: ତାରାମୃଗ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ମୃଗ।" "ଯଦି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ କହୁଛ, ଏହା ଏକ ଦାନବ ମାୟା, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ହତ କରିବି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମାରୀଚ ଦ୍ୱାରା ବନରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ପୀଡିତ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ରାଜାମାନେ ଶିକାର ପାଇଁ ଉଠିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମୃଗକୁ ହତ କରିବା ଦରକାର।" "ପୂର୍ବରୁ, ଏଠାରେ ବାତାପି ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ଠକି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତାଙ୍କ ଗାଁଠିରୁ ମାରିଦେଇଥିଲା, ଜଣେ ଶିଶୁ ମାତା ଗାଁଠିରେ ରହିଥିବା ଭଳି। ଏକଥିରେ ବାତାପି ଲୋଭରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲା, ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ବୀତାରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହେଲା। ବାତାପି, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲା ଏବଂ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲା; ତୁମେ ଜୀବନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଗଲା।" "ଏପରି ଦାନବ ସତ୍ୟ ଦାନବ ନୁହଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁ ମୋତେ—ଧର୍ମ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ନିୟମରେ ଅଟୁଟ—ଅବହେଳା କରିବ, ବାତାପି ଭଳି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମୃଗ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାତାପି ଭଳି ନଶ୍ଟ ହେବ; ତୁମେ ଯିବେ ନାହିଁ, ଏଠି ରୁହ, ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଏଠାରେ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୈଥିଲୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ହତ କିମ୍ବା ବାନ୍ଧିବି। ଏଉଁଠି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ଏହି ମୃଗକୁ ଆଣିବି; ବୈଦେହୀ ଏହି ଚମତ୍କାର ଚମଡ଼ି ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଦେଖ।" "ଏହି ମୃଗ ଆଜି ବଞ୍ଚିବ ନାହିଁ, ତାହାର ଚମଡ଼ି ଏହି ମୃଗର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ; ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ଶୀତାଙ୍କ ସହ ଚେତନ ରୁହ।" "ମୁଁ ଏକ ତୀରରେ ଏହି ଚିତ୍ରିତ ମୃଗକୁ ମାରିଲେ, ଏହାର ଚମଡ଼ି ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" "ପ୍ରବଳ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଟାୟୁ ଡାହାଣ ପକ୍ଷେ ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ଚେତନ ରୁହ, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସତର୍କ ରୁହ।" ଏହିପରି ଭାବେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଜମ୍ଭୁ ନଦୀର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତଳୱାର ପିନ୍ଧିଲେ। ତାହାପରେ ତିନି ଭାଗରେ ବଙ୍କି ଥିବା ଧନୁଷ, ତାଙ୍କର ଆଭୂଷଣ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ତୀରକୁଞ୍ଚି ପିନ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚାଳରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବନର ରାଜା ଏହି ମୃଗ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବେଗରେ ଆସିଲା; ରାଜା ରାମ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଆଉ ପୁନଃ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତଳୱାର ପିନ୍ଧି ଧନୁଷ ନେଇ, ରାମ ମୃଗକୁ ପଛ କଲେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖି ମୃଗ ଆଗରେ ଚମକୁଥିଲା। ରାମ ଧନୁଷ ନେଇ ବନ ମଧ୍ୟରେ ମୃଗକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ମୃଗ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଆଚରଣ କରୁଥିଲା, କେବେ ଆ惲୍ୟାଇ କରୁଥିଲା, ରାମଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ଏହି ମୃଗ କେବେ ଆକାଶକୁ ଲାଘିବା ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଉଥିଲା, କେବେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଲୁଚୁଥିଲା।