ଏକ ଦିନ, ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଶ୍ରୀରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗ ଦେଖାଗଲା। ଏହି ମୃଗଟି ଦେଖି ସୀତା ମନମୋହିତ ହେଲେ। ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ଆକର୍ଷକ ମୃଗଟି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି। ଏହାକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଖେଳନା ହେବ।" ସୀତା ଆଉ କହିଲେ, "ଆମ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଅନେକ ଶୁଭ ଦେଖାଯିବା ମୃଗ ଘୁରୁଛନ୍ତି—ଚମର, ଶୃମର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଭାଳୁ, ହରିଣ ଦଳ, ବାନର ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ମୃଗ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି—ନ ତାହାର ଚମକ, ଧୈର୍ୟ, କିମ୍ବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ, ଏହି ମୃଗ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ଏହାର ବିଚିତ୍ର ରଙ୍ଗର ଶରୀର ମଣିର ଭଳି ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଚମକୁଛି, ଅଶାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛି, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଆହା, ଏହାର ଆକୃତି! ଆହା, ଏହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ! ଏହାର ସ୍ୱର ଓ ଚମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ବିଚିତ୍ର ମୃଗମାନେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଚୋରି ନେଉଛି।" "ଯଦି ଆପଣ ଏହି ମୃଗଟିକୁ ବଂଦୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରିପାରିବେ, ତେବେ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ହେବ। ଆମର ବନବାସ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏହି ମୃଗ ରାଜମହଳର ଶୋଭା ହେବ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୃଗ ଆକୃତି ବର୍ଷ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁରମାନେ, ମୋ ପାଇଁ ଓ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇବ।" "ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃଗଟିକୁ ବଂଦୀ କରିପାରିବେ, ଏହାର ସୁନ୍ଦର ଚର୍ମ ଆପଣଙ୍କ ହେବ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ମୁଁ ଏହାର ସୁନା ଚର୍ମକୁ କୁଶା ଛାଳି ଉପରେ ରଖି ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ମନେ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀର ଆକୃତି ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂରଣ କରିଛି।" "ସୁନା ରଙ୍ଗର ଲୋମ, ମଣିର ଭଳି ଶିଙ୍ଗ, ଯୁବ ରବି ପରି ରଙ୍ଗ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଭଳି ଚମକ—ଏହି ମୃଗର ଆକୃତି ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।" ସୀତାଙ୍କ ଏମିତି ଆଶା ଓ ମୃଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାରେ ରାଘବଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂରଣ ହେଲା। ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ଓ ମୃଗର ଆକୃତିରେ ମନୋହରତା ଦେଖି, ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ବୈଦେହୀ କେତେ ଆଗ୍ରହୀ। ଏହି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ମୃଗ ଆଜି ରହିପାରିବ ନାହିଁ।" "ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ, କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରଥ ଆଶ୍ରମରେ କେଉଁଠି ଏପରି ମୃଗ ଦେଖିବି, ସଉମିତ୍ରି? ଏହି ମୃଗର ଚର୍ମରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁନା ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ତାହାର ଲୋମ ଦୁଇ ଦିଗରେ ଚମକୁଛି। ଦେଖ, ଏହା ହେଉଥିବା ବେଳେ ତାହାର ଜିହ୍ୱା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ମୁଖରୁ ବାହାରିଯାଉଛି, ଶତରଶ୍ମି ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।" "ନୀଳମଣି ଓ ସୁନା ଭଳି ମୁହଁ, ଶଙ୍ଖ ଓ ମୁକୁତା ପରି ପେଟ—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମୃଗ ଦେଖି କିଏ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ? ଜମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଆକୃତି ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ?" "ରାଜାମାନେ ମାଂସ ଓ ଖେଳ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଧନୁଷ ନେଇ ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରୟାସରେ ଧନ, ମଣି, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଧନର ଖୋଜ ହୁଏ। ମାନବମାନେ ଯାହାକୁ ଧନର ମୂଳ ଭାବନ୍ତି, ଯାହା ଧନ ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ, ଯାହା ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ହୁଏ, ସେ ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ଯେପରି, ତେଣୁ ଏହିଁ ମଧ୍ୟ।" "ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାହା ଚାହିଁ, ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ, ତାହାକୁ ଧନ ବୋଲି ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନା ଚର୍ମ ଉପରେ ବୈଦେହୀ, ସୁକୁମାରୀ, ମୋ ସହ ବସିବେ। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକ, ପ୍ରବେଣୀ, ଆବିକୀ—ଏମିତି କୌଣସି ଛୁଆଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୃଗ ଚର୍ମ ସମାନ ନୁହେଁ।" "ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ମୃଗ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୃଗ—ଏହି ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ: ତାରାମୃଗ ଓ ପୃଥିବୀର ମୃଗ।" "ଯଦି ତୁମେ କହିଛ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ଏକ ରାକ୍ଷସର ମାୟା ହେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ବଧ କରିବି। କାରଣ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମାରୀଚ ପୂର୍ବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲା। ଅନେକ ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ସିକାର ପାଇଁ ଉଠିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲା। ଏହି ମୃଗକୁ ଏହି କାରଣରୁ ବଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।" "ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ବାତାପି ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଠକି, ତାଙ୍କ ଗଭରେ ଥିବା ଛୋଟ ଶିଶୁ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲା। ଏକଥର, ଲୋଭରେ, ସେ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଓ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହେଲା।" "ବାତାପି, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଥିଲା; ତେଣୁ ତୁମେ ଜୀବନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛ। ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ସତ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ନୁହେଁ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ମୋ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିଗ୍ରହଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବ, ବାତାପି ପରି। ସେ ବାତାପି ପରି ନଶ୍ଟ ହେବ; ତୁମେ ଯିବା ନୁହଁ, ଏଠାରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଏଠାରେ ଆମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ସୀତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ରଖିବାରେ ଅଛି। ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଣୀକୁ ବଧ କରିବି କିମ୍ବା ଧରିବି।" "ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଯାଉଛି, ହେ ସଉମିତ୍ରି, ବୈଦେହୀ ଏହାର ଚର୍ମ ପାଇଁ କେତେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି ଦେଖ। ଏହି ମୃଗ ଏହି ଦିନ ରହିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହାର ଚର୍ମ ତାହାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ। ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସୀତାଙ୍କୁ ସତର୍କ ରଖ।" "ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ମୃଗକୁ ଏକ ତୀରରେ ବଧ କରି, ତାହାର ଚର୍ମ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" ଏଭଳି ଭାବରେ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃଗ ଦେଖି ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା, ତାହା ଅରଣ୍ୟର ଶାନ୍ତ ମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ଶବ୍ଦରେ ଆଲୋକିତ ହେଲା।