ଯେତେବେଳେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କଥା କହୁଥିଲେ, ସିତା, ଯିଏ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହାସି ଓ ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛେଦ କରି କହିଲେ—“ମହାବାହୁ, ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୃଗ ମୋର ହୃଦୟକୁ ମୋହିତ କରୁଛି। ଏହାକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ, ଏହା ଆମର କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ। ଆମ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଚମର, ଶ୍ରମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଭାଲୁ, ହରିଣ ଦଳ, ବାନର ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଓ ରୂପ ସହିତ ଚଳାଚଳ କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ମୃଗ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ। ଏହାର ରଙ୍ଗିନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ମାଣିକ୍ୟ ପରି ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଚମକୁଛି, ଶାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଆହା, ଏହାର ଆକୃତି! ଆହା, ଏହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ! ଏହାର ସ୍ୱର ଓ ତେଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର, ଏହି ବିଚିତ୍ର ମୃଗ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଚୋରି ନେଉଛି। ଯଦି ଏହି ମୃଗକୁ ଜୀବିତ ଧରିପାରିବେ, ତେବେ ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିସ୍ମୟର ଅନୁଭୂତି ଦେବ। ଯେତେବେଳେ ଆମର ବନବାସ ସମାପ୍ତ ହେବ ଓ ଆମେ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବା, ଏହି ମୃଗ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଏକ ଅଳଙ୍କାର ହେବ। ଏହି ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ମୃଗ, ଭାରତ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁରୀମାନେ ଓ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମହାବିସ୍ମୟ ଆଣିଦେବ। ଯଦି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃଗକୁ ଜୀବିତ ଧରିପାରିବ, ତେବେ ଏହାର ସୁନ୍ଦର ଚର୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ମକୁ ଘାସ ଚଟାଇ ଉପରେ ରଖି ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି। ଏହି ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ତୀବ୍ର ଓ ନାରୀର ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ବୋଧ ହୁଏ; ତଥାପି ଏହି ପ୍ରାଣୀର ରୂପ ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଛି। ଏହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲୋମ, ମଣିମୟ ସିଂଗ, ଯୁବକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରଙ୍ଗ ଓ ତାରାମୟ ମାର୍ଗର ଦୀପ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଦେଖି ମୁଁ ମୁଗ୍ଧ।" ସିତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଓ ମୃଗର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖି, ରାଘବଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା। ସିତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ଓ ମୃଗର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ବୈଦେହୀ କେତେ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଏହି ମୃଗ ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଏପରି ମୃଗ କେଉଁଠି ଅଛି—ବନରେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ, କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରଥ ତପୋବନରେ? ଏପରି ମୃଗ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଅଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ? ଦେଖ, ଏହି ମୃଗର ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା କେଶ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହା ଜେମିତି ହାସୁଛି, ତାହାର ଅଗ୍ନିଶିଖା ସ୍ମୃତି କରାଉଥିବା ଜିହ୍ବା ମୁଁହ ଠାରୁ ବାହାରୁଛି। ନୀଳମଣି ଓ ସୁନାର ମିଶ୍ରଣ ମୁଁହ, ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତା ପରି ପେଟ—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମୃଗକୁ କିଏ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ଜମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଦେବମୟ ଏହି ମୃଗ ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ? "ମାଂସ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଧନୁଷ ନେଇ ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି। ଏଠି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନେକ ରତ୍ନ, ଧାତୁ ଓ ସୁନା ଖୋଜିଯାଏ। ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଧନର ସାର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ଧନ ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଭାବେ ଚାହନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାହା ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି, ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଧନ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ଏହି ଧନ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି। ଏହି ମୃଗର ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ଚର୍ମ ଉପରେ ବୈଦେହୀ, ସ୍ନିଗ୍ଧ କଟିବତୀ, ମୋ ସହ ବସିବେ। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକା, ପ୍ରବେଣୀ କିମ୍ବା ଆବିକୀ—ଏଉଁ ଗଛର ଚର୍ମ ଛୁଆଁରେ ମଧୁର ନୁହେଁ, ଏହି ମୃଗ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ଚମତ୍କାରୀ ମୃଗ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦେବମୃଗ—ଉଭୟ ଦିବ୍ୟ, ତାରାମୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ମୃଗ। ଯଦି ତୁମେ କହୁଛ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ଏକ ରାକ୍ଷସୀୟ ମାୟା, ତେବେ ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି। ଏହି କ୍ରୂର ମାରୀଚ, ଯିଏ ଅଧର୍ମ ଚରିତ୍ର, ଏଠାରେ ଅଗ୍ରସ୍ଥ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ଧନୁର୍ବିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ ଏହାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ମୃଗକୁ ମୁଁ ମାରିବି। "ଏଠି ପୂର୍ବରୁ ଭି ଭେଦ ସହିତ ବାତାପି ନାମକ ରାକ୍ଷସ ତପସ୍ଵୀମାନେଂକୁ ଠକେଇ, ତାଙ୍କ ଗଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ପରି ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲା। ସେ ଏକଥର ଲୋଭବଶତଃ ତେଜସ୍ବୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ହେଲା। ବାତାପି, ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିପାରିବ, ବାତାପି ପରି। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଦେଖିବ, ଯେପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରୁଷି ଦ୍ୱାରା ବାତାପି ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ତୁମେ ଯିବନି, ଏଠାରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଏଠି ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସିତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ରଖିବା। ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରିବି କିମ୍ବା ଧରି ଆଣିବି। ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଉଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏହି ଚର୍ମପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଦେଖ। ଏହି ମୃଗ ଆଜି ରହିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହାର ଚର୍ମ ଏହାର ସବୁଠୁ ମୂଳ୍ୟବାନ ଅଂଶ। ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସିତାଙ୍କ ସହ ଜାଗୃତ ଓ ସତର୍କ ରୁହ।" ଏପରି ଭାବରେ ସିତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଓ ମୃଗର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅପୂର୍ବ ମୃଗ ଧରିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି ଚାଲିଗଲେ।