ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଏକ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ମୃଗ ଅତି ଚମତ୍କାର ଦେଖାଯାଉଛି, ତେବେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ଏପରି ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ମୃଗ କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମାୟା ଅଟୁଟ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୁଭ୍ର ହସ ଦେଇ, ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଧୋକା ଖାଇଥିବା ସୀତା ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସୀତା କହିଲେ, “ହେ ମହାବୀର, ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୃଗ ମୋ ହୃଦୟକୁ ମୋହିତ କରିଛି; ଆପଣ ଏହି ମୃଗକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ଏହା ଆମ ଖେଳା ନିମିତ୍ତ ହେବ। ଆମ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଶୁଭ୍ର ଦେଖା ଦେଖା ମୃଗ ଚମର, ଶ୍ରମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗ ଚରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଭାଲୁ, ମୃଗ ଦଳ, ବାନର ଏବଂ କିନ୍ନର ମଧ୍ୟ ଏଠି ଚରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ସବୁ ଦେଖିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଦୀପ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ଓ ଚମକ ଥିବା ମୃଗ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନି—ଏହି ମୃଗ ସମ୍ବଲ ମୃଗ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ନାହିଁ। ଏହାର ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଶରୀର ଏକ ରତ୍ନ ଭଳି ମୋ ପାଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛି, ଚାନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି। ଆହା, ଏହି ଦେହ! ଆହା, ଏହି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ! ଏହି ମୃଗର ଶବ୍ଦ ଓ ଚମକ ଅତି ସୁନ୍ଦର; ଏହି ଚମତ୍କାର ରଙ୍ଗିନ ମୃଗ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଚୋରି ନେଉଛି। ଆପଣ ଯଦି ଏହି ମୃଗକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିପାରିବେ, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ। ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ବନ୍ଧନ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଆମେ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଲେ, ଏହି ମୃଗ ରାଜପାଳିକାର ଅଳଙ୍କାର ହେବ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୃଗ ରୂପ ଭରତ, ମୋ ଶ୍ୱାଶୁରୀ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେବ। ଆପଣ ଯଦି ଏହି ମୃଗକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିପାରିବେ, ମୃଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚର୍ମ ଆପଣଙ୍କ ହେବ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀକୁ ବଧ କରିବେ, ମୁଁ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ମକୁ ଗ୍ରାସ ମାଟରେ ଭାଗବତାର୍ପଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଓ ତୀବ୍ର, ମୁଁ ଭାବୁଛି; ତଥାପି ଏହି ପ୍ରାଣୀର ରୂପ ମୋ ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଦେଇଛି। ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍ଘା, ଯୁବକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ରଙ୍ଗ, ଏବଂ ତାରାମାଳା ଭଳି ଚମକ—ଏହି ମୃଗର ଦେହ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ସୀତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଏବଂ ଚମତ୍କାର ମୃଗକୁ ଦେଖି ରାଘବଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ରୂପକୁ ଦେଖି ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ରାଘବ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀଙ୍କର ଏହି ଆଗ୍ରହ କେତେ ଉତ୍ସୁକ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି, ଏହି ମୃଗ ଆଜି ଏଠି ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଜଙ୍ଗଲରେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ, ବା ଚୈତ୍ରରଥ ଆଶ୍ରମରେ—ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଏପରି ମୃଗ ଅଛି? ଏହି ମୃଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶ ଦଳ, ତାଳ ଓ ବିପରୀତ ତାଳରେ ଚମକୁଛି, ବିଭିନ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଦେଖ, ଏହି ମୃଗ ହାଁ କରିଲେ ଏହାର ଜିହ୍ବା ଦେହିଠାରୁ ନିକଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏକ ଶତରଶ୍ମି ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ନୀଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ, ଶଙ୍ଘ ଓ ମୁକୁତ ଭଳି ପେଟ—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମୃଗକୁ କିଏ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ଏହି ଦେହ—ଜମ୍ବୁ ନଦୀର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକ, ଦିବ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ—ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ?” “ମାଂସ ଓ ଖେଳା ପାଇଁ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାବନରେ ଧନୁଷ ନେଇ ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି। ମହାବନରେ ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରୟାସରେ ଧନ, ରତ୍ନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖୋଜାଯାଉଛି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନର ସାର୍ତ୍ତ୍ୱ, ଧନ ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଏବଂ ମନର ଇଚ୍ଛା ଯାହା ଅଟୁଟ, ଏହା ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ଯେପରି। ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଏକ ଚେଷ୍ଟାକର୍ତ୍ତା ଲାଭ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ, ଏହି ଉପାୟକୁ ଧନ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ମ ଉପରେ ବୈଦେହୀ, ସୁକୁମାର କମରୀ, ମୋ ସହ ବସିବେ। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକା, ପ୍ରବେଣୀ, ଆବିକୀ—ଏଠି କିଛି ଛୁଆଁରେ ଏହି ମୃଗ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏହି ଚମତ୍କାର ମୃଗ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୃଗ—ଉଭୟ ଦିବ୍ୟ: ତାରାମୃଗ ଓ ଭୂମିମୃଗ। ଯଦି ତୁମେ କହୁଛ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ରାକ୍ଷସର ମାୟା, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ବଧ କରିବି। କାରଣ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମାରୀଚ, ଅଧର୍ମର ନିଜ ସ୍ଵଭାବରେ, ଏଠି ଚରିଥିବା ମୁନିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ରାଜା, ଶିକାରରେ ପ୍ରଭିଣ ଧନୁର୍ଧର, ଏହାର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ମୃଗକୁ ବଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଠି ପୂର୍ବରୁ, ଭାତାପି ଧୂର୍ତ୍ତତା କରି ତପସ୍ୱୀମାନେ ଠକି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେହ ମଧ୍ୟରୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ଜଣେ ଶିଶୁ ମାତା ଗର୍ଭରେ ଥିବା ପରି। ଏକ ଦିନ, ଲୋଭରେ ଭାତାପି ଦୀପ୍ତିଶାଳୀ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟସ୍ଥ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ହୋଇଥିଲେ। ହେ ଭାତାପି, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅପମାନିତ କରିଥିଲା, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକୃତ କରିଥିଲା; ଏହିପରି ଅପରାଧରେ ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଯାଇଛ। ଏପରି ଜଣେ ରାକ୍ଷସ ନୁହେଁ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ମୋ ପରି ଧର୍ମ ଓ ନିଗ୍ରହରେ ଅଟୁଟ ଅଛି—ଭାତାପି ପରି ଅପମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ମୃଗ ଭାତାପି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲା ପରି ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହେବ; ତୁମେ ଯିବା ନୁହଁ, ଏଠି ରହି, ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସତର୍କ ରହି, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏଠି ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୈଥିଲୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି; ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଣୀକୁ ବଧ କରିବି କିମ୍ବା ଧରିବି। ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ମୃଗକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି; ହେ ସୌମିତ୍ରି, ବୈଦେହୀଙ୍କର ଏହି ଚର୍ମ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହକୁ ଦେଖ।” ଏପରି ଭାବରେ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି ଏବଂ ଚମତ୍କାର ମୃଗ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ମନର ଅଭିପ୍ରାୟ କହିଲେ।