ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ଚୁମ୍ବକ ଚୁଆଲିଶିତମ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣ। ଏକ ଦିନ, ମଧୁର କଟିଯୁକ୍ତା ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ଫୁଲ ଚିନ୍ହୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ମୃଗକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ତାମ୍ର ଓ ରୂପା ର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ସେ ଅତି ଖୁସି ଓ ନିର୍ମଳ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା, ରୂପରେ ପୋଲିଶ୍ ହୋଇଥିବା ସୁନା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏହି ମୃଗକୁ ଦେଖି, ସୀତା ତାଙ୍କର ପତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ପୁନିପୁନି ଡାକି, ଆଗ୍ରହରେ ମୃଗକୁ ଦେଖୁଥିଲେ—"ଆସ, ଆସ ଶୀଘ୍ର, ହେ ମହାନ, ତୁମ ଭାଇ ସହିତ!" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଡାକରେ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି, ସେ ଅପୂର୍ବ ମୃଗକୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ତାହାକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସନ୍ଦେହ କରି କହିଲେ—"ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ମୃଗ ଅସଲେ ମାରୀଚ ରାକ୍ଷସ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ଏ ଅପସମ୍ପାଦୀ ମାରୀଚ ଏ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କଲା। ଏହି ମାୟାବୀ ମୃଗ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏହା ଗାନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି ଚମକୁଛି। ଏପରି ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ମୃଗ କେଉଁଠି ମିଳେ? ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମାୟା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟରେ, ପବିତ୍ର ହସ୍ତା ଓ ମନ ଭୁଲାଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ସୀତା ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ଆକର୍ଷକ ମୃଗ ମୋର ହୃଦୟକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରୁଛି। ଏହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ଧର, ହେ ମହାବାହୁ। ଆମର ଆଶ୍ରମ ଉପକନ୍ଥରେ ଅନେକ ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯିବା ମୃଗ ରହିଛି—ଚମର, ସ୍ରମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଭାଲୁ, ହରିଣ ଦଳ, ବାନର, କିନ୍ନର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ, ଧୈର୍ୟ ଓ ଚମକ ଥିବା ମୃଗ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି। ଏହି ରତ୍ନ ଦେହ ରଙ୍ଗିନ, ଅପୂର୍ବ ଚମକରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଆହା, ଏହାର ଆକୃତି! ଆହା, ଏହାର ରୂପ! ଏହାର ଧ୍ୱନି ଓ ଚମକ ଅତି ମନୋହର। ଏହି ଚମତ୍କାର ମୃଗ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଚୋରି ନେଉଛି। ତୁମେ ଏହି ମୃଗକୁ ବଞ୍ଚିତ ଧରିପାରିଲେ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ହେବ। ଯେତେବେଳେ ଆମର ବନବାସ ଶେଷ ହେବ ଓ ଆମେ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବୁ, ଏହି ମୃଗ ରାଜଭବନରେ ଅଲଙ୍କାର ହେବ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୃଗ ରୂପ ଭାରତ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁରମାନେ ଓ ମୋ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ। ଯଦି ଏହି ମୃଗକୁ ବଞ୍ଚିତ ଧରିପାର, ଏହାର ଅପୂର୍ବ ଚର୍ମ ତୁମର ହେବ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ତେବେ ଏହାର ସୁନା ଚର୍ମ ଘାସ ଚଟାଇ ରଖି ମୁଁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ନାରୀ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପ୍ରାଣୀ ରୂପ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଇଛି। ସୁନା ରଙ୍ଗ ଲୋମ, ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଶିଂଗା, ଯୁବକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରଙ୍ଗ, ଏବଂ ତାରାପଥର ଚମକ—ଏହି ସମସ୍ତରେ ଏହି ମୃଗ ଅଦ୍ଭୁତ।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଏବଂ ମୃଗର ଚମତ୍କାର ଦେଖି, ରାଘବଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ରୂପରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ରାମ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏହି ଆଗ୍ରହ! ଏପରି ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖି ଏହି ମୃଗ ଆଜି ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଏପରି ମୃଗ ନନ୍ଦନ ବନରେ, ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ମୃଗ ଶରୀରରେ ଉଲ୍ଲଟା-ସିଧା ଲୋମର ଶ୍ରେଣୀ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଚିହ୍ନରେ ଚମକୁଛି। ଦେଖ, ଏହି ହଁସୁଥିବାବେଳେ ଏହାର ଜିଭ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ମୁଖରୁ ବାହାରୁଛି, ଏକ ଶତରଶ୍ମି ମେଘ ପରି। ନୀଳମଣି ଓ ସୁନା ପରି ମୁଖ, ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତା ପରି ପେଟ—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମୃଗକୁ କି ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେନି? ଏହି ଦେବତା ସମାନ ରୂପ, ଜମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ପରି ଚମକ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ—ଏପରି ମୃଗକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେନି କି? ମାଂସ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଖେଳ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଏପରି ମୃଗକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ଶିକାର କରନ୍ତି। ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଣି, ରତ୍ନ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରାଯାଏ। ମାନବମାନେ ଯାହାକୁ ଧନ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, ଧନ ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ, ମନର ଆକାଂକ୍ଷା—ଏସବୁ ଯେପରି ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ଅଟୁଟ। ଲାଭ ପାଇଁ ଯାହା ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଧନ ଭାବେ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ଚର୍ମ ଉପରେ ବୈଦେହୀ, ସୁକମଳ କଟିଯୁକ୍ତା, ମୋ ସହ ବସିବେ। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକ, ପ୍ରବେଣୀ, ଆବିକୀ—ଏମିତି କୌଣସି ଚର୍ମ ଛୁଆଁ ଏହି ମୃଗ ଚର୍ମ ସମାନ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୃଗ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିତ ଦେବମୃଗ—ଉଭୟ ଦେବମୟ: ଏକ ତାରାମୃଗ, ଏକ ପୃଥିବୀମୃଗ। ଯଦି, ତୁମେ କହୁଛ, ଏହା ଏକ ରାକ୍ଷସର ମାୟା, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିବ। କାରଣ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମାରୀଚ ତାଙ୍କର ଅଧର୍ମ ଚରିତ୍ରରେ, ପୂର୍ବରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଋଷିମାନେକୁ ଅନେକ କ୍ଷତି କରିଛି।" ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗ ଦେଖି ଏବଂ ତାହାର ରୂପରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଚିନ୍ତା ଚାଲିଲା।